Chiến Tranh Mỹ-Iran Định Hình Lại Thị Trường Năng Lượng Toàn Cầu

Cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran kể từ cuối tháng 2 năm 2026 đang tạo ra một trong những cú sốc năng lượng lớn nhất trong lịch sử gần đây. Với eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa hoàn toàn, thị trường dầu mỏ, nhiên liệu sinh học và năng lượng tái tạo đang trải qua những biến động chưa từng có. Nhà đầu tư cần nắm bắt ngay những thay đổi cấu trúc này để điều chỉnh danh mục một cách phù hợp.

Hormuz Bị Phong Tỏa: Thiệt Hại Nguồn Cung Vượt 50 Tỷ USD

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ toàn cầu. Kể từ khi chiến sự bùng nổ, tuyến đường này gần như tê liệt hoàn toàn, gây ra hậu quả nặng nề cho thị trường hàng hóa toàn cầu.

Theo công ty dữ liệu vận tải biển Kpler, kể từ khi chiến sự bắt đầu vào ngày 28/2, dòng chảy dầu thô và khí ngưng tụ ra thị trường toàn cầu đã mất đi hơn 500 triệu thùng. Với giá dầu bình quân ở mức khoảng 100 USD/thùng kể từ khi xung đột bắt đầu, thiệt hại nguồn cung đó tương đương khoảng 50 tỷ USD.

Để hình dung quy mô của con số này: 500 triệu thùng dầu tương đương với nhu cầu nhiên liệu hàng không toàn cầu trong 10 tuần, hoặc tổng nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu trong 5 ngày.

Riêng trong tháng 3, các nước Vùng Vịnh đã chịu thiệt hại sản lượng khai thác dầu khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày, gần tương đương với tổng sản lượng hàng ngày của ExxonMobil và Chevron cộng lại. Xuất khẩu nhiên liệu hàng không từ Saudi Arabia, Qatar, UAE, Bahrain và Oman cũng sụt giảm thảm hại, từ khoảng 19,6 triệu thùng/ngày trong tháng 2 xuống chỉ còn 4,1 triệu thùng/ngày trong tháng 3 và tháng 4.

Điều đáng lo ngại hơn là các nhà phân tích cho rằng ngay cả khi eo biển Hormuz được mở cửa trở lại, sự phục hồi của nguồn cung dầu từ Trung Đông sẽ diễn ra chậm chạp. Các mỏ dầu thô nặng ở Kuwait và Iraq có thể mất 4-5 tháng để trở lại mức sản lượng bình thường.

Trump Chuyển Hóa Khủng Hoảng Thành Đòn Bẩy Thương Mại Dầu Mỹ

Trước bối cảnh đó, Tổng thống Donald Trump đang tận dụng triệt để tình trạng khan hiếm năng lượng để đẩy mạnh xuất khẩu dầu của Mỹ. Trong bài đăng trên Truth Social ngày 31/3, ông Trump kêu gọi các nước đang thiếu nhiên liệu máy bay do eo biển Hormuz bị gián đoạn hãy mua dầu từ Mỹ, tuyên bố rằng nước Mỹ "có rất nhiều".

Nhà Trắng khẳng định rằng đà tăng giá xăng tại Mỹ chỉ mang tính tạm thời, bất chấp việc giá trung bình đã lên tới 4,02 USD/gallon, mức cao nhất kể từ năm 2022. Thư ký báo chí Karoline Leavitt khẳng định giá xăng sẽ giảm mạnh sau khi chiến dịch quân sự kết thúc.

Tuy nhiên, áp lực chi phí đã bắt đầu lan sang người tiêu dùng. Lãnh đạo United Airlines đã cảnh báo giá vé máy bay có thể tăng tới 20% nếu giá nhiên liệu tiếp tục leo thang.

Đối với nhà đầu tư, đây là tín hiệu đáng chú ý: cổ phiếu các công ty dầu khí Mỹ đang hưởng lợi trực tiếp từ chính sách "mua từ Mỹ" của chính quyền Trump. Giá dầu WTI đã tăng vọt lên vùng 106 USD/thùng tính đến thời điểm bài viết này. Bạn có thể theo dõi diễn biến thị trường hàng hóa toàn cầu tại trang phân tích thị trường của Laban Capital để cập nhật các cơ hội đầu tư mới nhất.

Nhiên Liệu Sinh Học Bứt Phá: Cổ Phiếu Nông Nghiệp Mỹ Hưởng Lợi Kép

Trong khi thị trường dầu mỏ truyền thống bị gián đoạn, một ngành được hưởng lợi bất ngờ là nhiên liệu sinh học. Thị trường dầu thô tăng giá đã đẩy giá dầu đậu nành lên mức cao nhất trong hơn ba năm, mang lại lợi ích cho các công ty chế biến hạt có dầu lớn như Bunge Global và Archer Daniels Midland (ADM). Biên lợi nhuận nghiền đậu nành tại Bắc Mỹ đã đạt mức cao nhất kể từ khi Nga xâm lược Ukraine vào năm 2022.

Cú đúp lợi nhuận đến từ hai nguồn: giá dầu đậu nành tăng cao do khan hiếm năng lượng và chính sách pha trộn nhiên liệu sinh học mới của chính phủ Mỹ. Các nhà phân tích đang nâng triển vọng lợi nhuận năm 2026 cho hai công ty này, vốn cũng đang hưởng lợi từ các quy định pha trộn nhiên liệu sinh học cao hơn được Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) công bố vào tháng trước.

Bunge gần đây dự báo lợi nhuận điều chỉnh năm 2026 ở mức 7,50 đến 8,00 USD mỗi cổ phiếu, trong khi ADM dự báo thu nhập năm 2026 ở mức từ 3,60 đến 4,25 USD một cổ phiếu.

Đây là câu chuyện đầu tư thú vị mà nhiều nhà đầu tư Việt Nam còn bỏ ngỏ: trong thời kỳ khủng hoảng địa chính trị, các công ty chế biến nông sản và nhiên liệu sinh học của Mỹ trở thành "kẻ thắng ẩn".

Trung Quốc: Người Chiến Thắng Lớn Nhất Trong Cuộc Khủng Hoảng Năng Lượng

Nghịch lý của cuộc khủng hoảng Iran là quốc gia hưởng lợi nhiều nhất lại không phải Mỹ mà là Trung Quốc.

Theo Viện nghiên cứu năng lượng Ember, xuất khẩu pin mặt trời, pin lưu trữ và xe điện của Trung Quốc trong tháng 3 đã đồng loạt đạt mức kỷ lục, tăng 70% so với cùng kỳ năm trước. Riêng công nghệ năng lượng mặt trời đạt 68 gigawatt, vượt kỷ lục trước đó tới 50%, và có khoảng 50 quốc gia ghi nhận mức nhập khẩu cao nhất từ trước đến nay.

Xe điện Trung Quốc cũng hưởng lợi mạnh. Ember ước tính việc sử dụng xe điện đã giúp giảm khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày trong năm qua. Khi giá dầu tăng do xung đột Trung Đông, doanh số xuất khẩu xe điện và hybrid của Trung Quốc trong tháng 3 ghi nhận mức tăng trưởng đến 140% so với cùng kỳ, đạt mức cao kỷ lục.

Xuất khẩu pin của Trung Quốc trong tháng 3 cũng đạt khoảng 10 tỷ USD, tăng mạnh tại EU, Úc và Ấn Độ. Trung Quốc không còn chỉ là nhà cung cấp giá rẻ mà đang trở thành đối tác dài hạn trong quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Đây là một xu hướng cấu trúc dài hạn. Bộ trưởng Năng lượng Anh Ed Miliband nhận định sau hai cú sốc nhiên liệu hóa thạch trong chưa đầy 5 năm, kỷ nguyên an ninh năng lượng dựa vào nhiên liệu hóa thạch đã kết thúc và kỷ nguyên năng lượng sạch phải bắt đầu.

Tác Động Đến Thị Trường Châu Á và Việt Nam

Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng Hormuz. Việc nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á phải cắt giảm sản lượng do thiếu dầu thô đầu vào. Châu Âu hiện phụ thuộc lớn vào nguồn nhiên liệu máy bay từ vùng Vịnh Ba Tư, chiếm khoảng một nửa tổng lượng nhập khẩu.

Đối với Việt Nam, cú sốc này có hai chiều tác động. Một mặt, giá dầu tăng cao làm tăng chi phí nhập khẩu nhiên liệu và đẩy lạm phát lên. Mặt khác, đây lại là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, đặc biệt trong bối cảnh giá pin mặt trời từ Trung Quốc đang rất cạnh tranh.

Cổ phiếu năng lượng như PVS (Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí) và các công ty liên quan đến điện tái tạo trên sàn HOSE và HNX đang là tâm điểm chú ý của nhiều nhà đầu tư trong nước.

Cơ Hội Đầu Tư Nào Đang Hiện Ra?

Nhìn tổng quan, cuộc khủng hoảng Iran đang tạo ra ba nhóm cơ hội đầu tư rõ rệt.

Nhóm thứ nhất là dầu khí Mỹ. Với chính sách "energy dominance" của Trump và giá dầu neo cao, các công ty như ExxonMobil, Chevron, hay các ETF dầu mỏ Mỹ đang hưởng lợi trực tiếp.

Nhóm thứ hai là nông nghiệp và nhiên liệu sinh học. Bunge, ADM và các công ty chế biến hạt có dầu Mỹ đang tăng trưởng lợi nhuận nhờ kép: cả giá dầu đậu nành cao và quy định pha trộn nhiên liệu sinh học mới.

Nhóm thứ ba, dài hạn nhất, là năng lượng tái tạo và xe điện. Trung Quốc đang là người thắng lớn, nhưng toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu đang được hưởng lợi từ xu hướng chuyển đổi năng lượng tất yếu này.

Điều Nhà Đầu Tư Cần Theo Dõi

Biến số quan trọng nhất hiện tại là thời điểm và điều kiện để eo biển Hormuz mở cửa trở lại. Các nhà phân tích nhận định dư chấn của cuộc khủng hoảng này sẽ còn kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, ngay cả sau khi xung đột kết thúc.

Hạ tầng dầu khí của Vùng Vịnh cần nhiều năm để phục hồi. Điều này đồng nghĩa thị trường năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục biến động mạnh và cơ cấu chuỗi cung ứng năng lượng sẽ bị định hình lại vĩnh viễn.

Tại Laban Capital, chúng tôi liên tục cập nhật phân tích thị trường và các cơ hội đầu tư xuất phát từ biến động địa chính trị toàn cầu. Trong bối cảnh thị trường biến động, việc có một chiến lược đầu tư rõ ràng và được tư vấn bởi các chuyên gia am hiểu cấu trúc thị trường là yếu tố then chốt để bảo toàn và gia tăng tài sản.

Cuộc khủng hoảng Iran không chỉ là tin tức địa chính trị. Đây là sự kiện định hình lại bản đồ năng lượng toàn cầu trong thập kỷ tới. Nhà đầu tư nắm bắt đúng xu hướng ngay bây giờ sẽ có lợi thế rõ rệt trong nhiều năm tiếp theo.