FTSE Russell và Triển Vọng Nâng Hạng Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Ngày 5/9/2025, FTSE Russell thông báo rằng Báo cáo Phân loại Quốc gia Cổ phiếu FTSE tháng 9/2025 sẽ được công bố vào 7/10/2025 (sau khi thị trường Mỹ đóng cửa).

Việt Nam hiện nằm trong Danh sách theo dõi (Watch List) của FTSE từ tháng 3/2025, với khả năng cao được tái phân loại từ Thị trường Cận biên (Frontier) lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp (Secondary Emerging). Đây là bước tiến quan trọng, mở đường cho dòng vốn quốc tế chảy mạnh vào Việt Nam, khi nhiều quỹ ETF toàn cầu chỉ phân bổ vào nhóm Emerging Market.

Những cải cách then chốt được FTSE đánh giá cao

Theo Bộ Tài chính, FTSE Russell ghi nhận tích cực các cải cách gần đây của Việt Nam:

Thông tư 68/2024/TT-BTC và 18/2025/TT-BTC: Xóa rào cản ký quỹ trước

Một trong những cải cách quan trọng nhất là việc gỡ bỏ cơ chế ký quỹ trước khi giao dịch. Trước đây, nhà đầu tư nước ngoài khi muốn mua chứng khoán Việt Nam phải nộp đủ tiền trước T+0 vào tài khoản, tạo ra bất lợi lớn so với chuẩn quốc tế (đa phần áp dụng thanh toán T+2 với cơ chế đối tác bù trừ trung tâm – CCP).

Với Thông tư 68/2024/TT-BTC (hiệu lực 4/11/2024) và Thông tư 18/2025/TT-BTC (ban hành 26/4/2025), yêu cầu này đã được gỡ bỏ. Nhà đầu tư ngoại có thể giao dịch thuận lợi hơn, rút ngắn khoảng cách với các thị trường mới nổi. Đây là điều kiện tiên quyết mà FTSE Russell và MSCI thường nhấn mạnh trong bộ tiêu chí nâng hạng.

Hệ thống KRX: Hạ tầng hiện đại cho giao dịch – bù trừ – thanh toán

Song song với cải cách pháp lý, Việt Nam triển khai hệ thống công nghệ thông tin KRX – nền tảng hiện đại do Sở Giao dịch Chứng khoán Hàn Quốc phát triển. Hệ thống này giúp:

• Hỗ trợ giao dịch nhiều loại sản phẩm tài chính phái sinh mới.
• Cải thiện quy trình lưu ký, bù trừ và thanh toán, giảm thiểu rủi ro.
• Tăng khả năng xử lý khối lượng giao dịch lớn, đảm bảo an toàn thị trường.

Việc vận hành KRX giúp Việt Nam tiệm cận mô hình vận hành chuẩn quốc tế, tương thích với yêu cầu của các tổ chức xếp hạng thị trường.

Minh bạch tỷ lệ sở hữu nước ngoài – mở đường nới room ngoại

Về khung pháp lý, Nghị định sửa đổi 155/2020/NĐ-CP buộc các công ty đại chúng phải công bố minh bạch tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong vòng 12 tháng kể từ khi nghị định có hiệu lực. Đây là bước tiến quan trọng, bởi lâu nay nhà đầu tư quốc tế gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin chính xác về room ngoại.

Bên cạnh đó, Chính phủ đang chuẩn bị sửa đổi Luật Đầu tư để nới giới hạn sở hữu nước ngoài ở các ngành nghề không liên quan đến an ninh – quốc phòng. Khi room ngoại được nới rộng, nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn sẽ đủ điều kiện tham gia rổ chỉ số toàn cầu, giúp hút dòng vốn ETF quốc tế.

Thông tư 17/2024/TT-NHNN: Đột phá trong tiếp cận vốn ngoại

Một cải cách khác đang được kỳ vọng là Thông tư 17/2024/TT-NHNN (dự kiến ban hành). Theo dự thảo, thông tư này sẽ mang lại hàng loạt thay đổi đột phá:

• Cho phép ủy quyền cho tổ chức tài chính mở và sử dụng tài khoản thanh toán, thay vì yêu cầu trực tiếp từ nhà đầu tư.
• Tích hợp hệ thống SWIFT trong quy trình thanh toán, tạo sự kết nối xuyên biên giới mượt mà.
• Bỏ yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự đối với hồ sơ mở tài khoản, giúp giảm thời gian và chi phí thủ tục.
• Bỏ yêu cầu sinh trắc học khi mở tài khoản và rút tiền, mở đường cho việc mở tài khoản điện tử 100%.
• Đơn giản hóa chứng từ và chữ ký, giảm gánh nặng hành chính cho nhà đầu tư ngoại.

Theo HSBC, Việt Nam đã đáp ứng 7/9 tiêu chí “Chất lượng thị trường” của FTSE, trong đó các tiêu chí định lượng (vốn hóa, thanh khoản, quy mô cổ phiếu lớn) đều đạt. Hai tiêu chí còn lại – cơ chế thanh toán và chi phí giao dịch thất bại – cũng đã có tiến triển nhờ cải cách mới.

Chính phủ phê duyệt Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán

Ngày 12/9/2025, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc đã ký Quyết định phê duyệt Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Đây được xem là cột mốc quan trọng trong chiến lược đưa thị trường vốn Việt Nam hội nhập sâu hơn với chuẩn quốc tế.

Mục tiêu ngắn hạn: Nâng hạng ngay trong năm 2025

Trong giai đoạn trước mắt, Chính phủ đặt mục tiêu đưa Việt Nam từ thị trường Cận biên (Frontier Market) lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp (Secondary Emerging Market) theo FTSE Russell ngay trong năm 2025. Việc này không chỉ giúp Việt Nam được bổ sung vào các rổ chỉ số toàn cầu, mà còn mở đường cho dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF hàng chục tỷ USD.

Định hướng trung và dài hạn đến năm 2030

Xa hơn, đến 2030, Việt Nam hướng tới chuẩn Thị trường Mới nổi của MSCI - bộ chỉ số có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất trong ngành quản lý quỹ toàn cầu - và tiến tới Mới nổi Bậc cao (Advanced Emerging) theo FTSE Russell. Khi đạt được hai mốc này, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tiệm cận vị thế của các quốc gia như Thái Lan, Malaysia, thậm chí là Hàn Quốc trước khi trở thành thị trường phát triển.

Trọng tâm cải cách giai đoạn tới

Để đạt mục tiêu nâng hạng, Chính phủ nhấn mạnh một loạt cải cách trọng yếu:

• Giải quyết rào cản pre-funding: Bỏ yêu cầu ứng trước 100% tiền mua chứng khoán, vốn là một trong những điểm khiến nhà đầu tư ngoại e ngại nhất.
• Minh bạch room ngoại: Tất cả công ty đại chúng phải công khai tỷ lệ sở hữu nước ngoài, đảm bảo khối ngoại tiếp cận thông tin minh bạch và công bằng.
• Đơn giản hóa thủ tục mở tài khoản: Giảm giấy tờ, bỏ yêu cầu sinh trắc học và hợp pháp hóa lãnh sự, đồng thời tăng kết nối giữa ngân hàng lưu ký – công ty chứng khoán.
• Áp dụng OTA và CCP: Cơ chế Tài khoản giao dịch tổng (Omnibus Trading Account) và Đối tác Bù trừ Trung tâm (Central Counterparty Clearing House) sẽ giúp thanh toán chứng khoán theo chuẩn quốc tế, giảm rủi ro và tăng tốc độ giao dịch.
• Ổn định thị trường ngoại hối: Phát triển thêm các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá, tạo sự an tâm cho nhà đầu tư quốc tế khi giải ngân vốn lớn.

Định hướng dài hạn đến 2030

Để tiệm cận chuẩn thị trường mới nổi nâng cao, Việt Nam sẽ phải triển khai các bước cải cách sâu rộng hơn:

• Nới room ngoại cho các ngành nghề không nhạy cảm với an ninh – quốc phòng, giúp dòng vốn ngoại có thể thâm nhập sâu hơn vào doanh nghiệp niêm yết.
• Phát triển cơ chế vay – cho vay chứng khoán và bán khống có kiểm soát, mở ra thêm công cụ phòng ngừa rủi ro và tăng thanh khoản.
• Ứng dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) và chuẩn quản trị doanh nghiệp OECD, nâng cao tính minh bạch và quản trị theo thông lệ toàn cầu.
• Đa dạng hóa sản phẩm tài chính: bổ sung trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh, chứng chỉ quỹ, sản phẩm phái sinh và các công cụ tài chính xanh, phục vụ cả mục tiêu phát triển bền vững.
• Cải tiến chất lượng chỉ số và phát triển thêm các chỉ số cơ sở cho phái sinh, tạo điều kiện cho các quỹ ETF, quỹ phái sinh và sản phẩm đầu tư thụ động mở rộng hoạt động.

Ý nghĩa nâng hạng với thị trường Việt Nam

Việc được FTSE Russell nâng hạng lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn là bước ngoặt chiến lược cho thị trường tài chính Việt Nam.

1. Thu hút dòng vốn ngoại quy mô lớn

Ngay khi được nâng hạng, Việt Nam sẽ lọt vào “tầm ngắm” của các quỹ ETF toàn cầu như FTSE Emerging Markets và nhiều quỹ thụ động khác. Theo ước tính, dòng vốn có thể lên tới hàng chục tỷ USD trong giai đoạn đầu, tạo cú hích mạnh mẽ cho thị trường vốn. Đây là nguồn vốn bền vững, giải ngân theo chỉ số, ít chịu ảnh hưởng từ tâm lý đầu cơ ngắn hạn.

2. Tăng thanh khoản và độ sâu thị trường

Sự tham gia của dòng vốn ngoại không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính, mà còn giúp cải thiện thanh khoản trên cả thị trường cơ sở lẫn phái sinh. Khi thanh khoản dồi dào, biến động giá ngắn hạn sẽ giảm bớt, thị trường vận hành ổn định và chuyên nghiệp hơn.

3. Nâng định giá doanh nghiệp Việt Nam

Các cổ phiếu vốn hóa lớn, có tính thanh khoản cao - như nhóm ngân hàng, bất động sản, thép, năng lượng - sẽ hưởng lợi trực tiếp khi được thêm vào rổ chỉ số toàn cầu. Điều này giúp định giá doanh nghiệp Việt Nam tiệm cận chuẩn quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động huy động vốn và M&A.

4. Gia tăng uy tín và vị thế quốc gia

Việc nâng hạng chứng khoán đồng nghĩa Việt Nam được công nhận về mức độ minh bạch, chuẩn mực quản lý và hạ tầng thị trường. Đây là tín hiệu tích cực với các tổ chức tài chính quốc tế, củng cố hình ảnh Việt Nam như một trung tâm tài chính mới nổi trong khu vực ASEAN. Về lâu dài, chứng khoán sẽ ngày càng khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung – dài hạn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Thực trạng thị trường hiện tại

Theo Bộ Tài chính, quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt 103,75% GDP năm 2024. Đến tháng 8/2025, VN-Index tăng 33% so với cuối năm 2024, nằm trong nhóm tăng trưởng mạnh nhất toàn cầu.

Kết luận: Với cải cách pháp lý, hạ tầng công nghệ và quyết tâm chính trị mạnh mẽ, khả năng Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng ngay trong năm 2025 là rất cao. Đây sẽ là “bước ngoặt” quan trọng, mở ra chu kỳ phát triển mới cho thị trường vốn Việt Nam, đồng thời là cơ hội vàng cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Hãy tiếp tục đọc báo cùng Laban để cập nhật những diễn biến quan trọng trong việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian tới.