Khi 1.000 Tỷ USD Đổ Vào AI: Bài Toán Riêng Của Việt Nam Khi Bước Vào Cuộc Đua

Trong khi bốn ông lớn công nghệ Mỹ – Microsoft, Google, Amazon, Meta – chuẩn bị tiêu hơn 700 tỷ USD chỉ trong năm 2026 cho hạ tầng AI, Việt Nam vừa đặt mục tiêu có 5 doanh nghiệp công nghệ số đạt doanh thu từ nước ngoài tối thiểu 1 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030.

Hai con số ở hai khoảng cách khác nhau hoàn toàn, nhưng đặt cạnh nhau, chúng kể cùng một câu chuyện: AI đã trở thành cuộc chơi mà không quốc gia, không doanh nghiệp nào có thể đứng ngoài. Câu hỏi không còn là tham gia hay không, mà là tham gia với chiến lược nào.

Khi tiền không còn là yếu tố đủ

Để hiểu quy mô cuộc đua, hãy nhìn vào hành động cụ thể của từng tay chơi lớn.

Trong năm 2026, bốn tập đoàn công nghệ lớn gồm Microsoft, Google, Amazon và Meta có thể đầu tư tổng cộng hơn 700 tỷ USD cho các trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán và hạ tầng AI. Khi cộng thêm Oracle, Salesforce, OpenAI và Anthropic, tổng mức chi tiêu của toàn ngành có thể vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD.

Để dễ hình dung, GDP của Việt Nam năm 2025 vào khoảng 470 tỷ USD. Riêng bốn công ty Mỹ chi cho AI trong một năm gấp rưỡi toàn bộ nền kinh tế Việt Nam.

Quy mô này lớn đến mức ngay cả những tập đoàn lãi hàng chục tỷ USD mỗi quý cũng phải xoay xở. Nhiều doanh nghiệp công nghệ đã đồng thời triển khai các biện pháp như cắt giảm nhân sự, phát hành cổ phiếu, huy động nợ, gọi vốn đầu tư hoặc chuẩn bị niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Meta là ví dụ điển hình cho áp lực kép này. Meta dự kiến chi tới 145 tỷ USD cho AI trong năm nay và đã cắt giảm khoảng 10% lực lượng lao động nhằm tái phân bổ nguồn lực cho các dự án AI. Google chọn cách khác: Google dự kiến đầu tư khoảng 190 tỷ USD vào hạ tầng AI và vừa công bố chương trình phát hành cổ phiếu trị giá 80 tỷ USD để hỗ trợ kế hoạch này, bao gồm khoản đầu tư 10 tỷ USD từ Berkshire Hathaway cùng nhiều đợt phát hành khác dự kiến triển khai trong năm. 

Khi Warren Buffett – người vốn nổi tiếng tránh xa cổ phiếu công nghệ – bỏ 10 tỷ USD vào Google để tham gia gián tiếp vào cuộc đua AI, điều đó phản ánh một sự dịch chuyển sâu trong cách giới đầu tư giá trị đánh giá ngành này.

Anthropic và phép thử của Phố Wall

Câu chuyện đáng chú ý nhất tuần qua không đến từ các ông lớn, mà từ một startup mới sáu năm tuổi.

Anthropic – nhà phát triển mô hình AI Claude – đã nộp hồ sơ bí mật để chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Động thái này diễn ra chỉ ít ngày sau khi công ty hoàn tất vòng gọi vốn mới, đưa mức định giá lên khoảng 965 tỷ USD, cao hơn mức định giá gần nhất của OpenAI là khoảng 852 tỷ USD. 

Để so sánh, vốn hóa của McDonald's, Coca-Cola, Disney và Nike cộng lại còn chưa bằng định giá của Anthropic ở thời điểm hiện tại. Điều thú vị là doanh thu của họ cũng đang tăng đột biến: Doanh thu thường niên quy đổi của Anthropic hiện đạt khoảng 47 tỷ USD, tăng mạnh so với mức khoảng 10 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Tốc độ tăng gần 5 lần trong một năm là điều hiếm thấy ở bất kỳ ngành nào. 

IPO của Anthropic sẽ là bài kiểm tra quan trọng: nhà đầu tư có sẵn sàng chấp nhận định giá gần một nghìn tỷ USD cho một công ty AI khi mà bài toán lợi nhuận bền vững vẫn còn nhiều dấu hỏi? Câu trả lời sẽ định hình tâm lý thị trường công nghệ trong cả năm 2026.

Việt Nam: tham vọng được đặt lên giấy

Trong bức tranh đó, ngày 8/6, Thủ tướng đã ký Quyết định số 982/QĐ-TTg, phê duyệt Đề án hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam vươn ra toàn cầu đến 2030, tầm nhìn 2045.

Các con số đáng chú ý trong đề án:

Việt Nam phấn đấu có tối thiểu 5.000 doanh nghiệp công nghệ số có doanh thu từ thị trường quốc tế, doanh thu xuất khẩu sản phẩm và dịch vụ công nghệ số đạt tối thiểu 55 tỷ USD/năm, với tốc độ tăng trưởng bình quân tối thiểu 30% mỗi năm. 

Chính phủ đặt mục tiêu có ít nhất 60 doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đạt doanh thu từ thị trường nước ngoài từ 20 triệu USD/năm trở lên. Và đáng chú ý nhất: đề án nêu mục tiêu có 5 doanh nghiệp công nghệ số đạt doanh thu từ thị trường nước ngoài tối thiểu 1 tỷ USD/năm. 

Để dễ hình dung, hiện FPT là doanh nghiệp công nghệ Việt Nam duy nhất có doanh thu từ nước ngoài tiệm cận ngưỡng 1 tỷ USD. Mục tiêu đến 2030 là có thêm bốn cái tên như FPT. Trong vòng 4 năm.

Cụ thể đề án hỗ trợ gì

Khác với những đề án thường nặng về khẩu hiệu, Quyết định 982 có một số điểm thực chất đáng chú ý.

Về thuế, đề án cũng nghiên cứu các chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh nghiệp công nghệ số, đồng thời xem xét cho phép tính vào chi phí được trừ các khoản chi phục vụ nghiên cứu thị trường, xúc tiến thương mại, phát triển khách hàng và mở rộng thị trường quốc tế. Điểm này quan trọng vì chi phí đi tìm thị trường nước ngoài cho doanh nghiệp công nghệ Việt thường rất lớn nhưng trước đây không được khấu trừ thuế đầy đủ. 

Về công nghệ, đề án đặt trọng tâm vào nghiên cứu và phát triển các sản phẩm công nghệ số Make in Viet Nam dựa trên các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), thực tế ảo và các công nghệ số thế hệ mới. Chính phủ cũng tính tới việc triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với một số lĩnh vực như fintech, AI và IoT nhằm rút ngắn thời gian thương mại hóa sản phẩm. Cơ chế sandbox vốn đã được nhiều nước ASEAN áp dụng thành công cho fintech. 

Về vốn, đề án nêu định hướng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ khoa học công nghệ, các tổ chức tài chính trong và ngoài nước; nghiên cứu cơ chế bảo lãnh tín dụng, bảo hiểm đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị điều kiện để niêm yết, IPO hoặc huy động vốn trên thị trường quốc tế. 

Đề án cũng đặt mục tiêu thực hiện thành công tối thiểu 25 thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A), liên doanh hoặc hợp tác chiến lược giữa doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam với đối tác quốc tế, với giá trị mỗi thương vụ từ 1 triệu USD trở lên. M&A là con đường nhanh nhất để doanh nghiệp Việt tiếp cận công nghệ lõi và mạng lưới khách hàng quốc tế – điều mà tự phát triển có thể mất 10 năm. 

Khoảng cách thực tế giữa tham vọng và năng lực

Đặt mục tiêu là một chuyện, biến nó thành hiện thực là chuyện khác.

Để có 5 doanh nghiệp đạt 1 tỷ USD doanh thu từ nước ngoài vào 2030, cần ít nhất ba điều kiện. Thứ nhất, có sản phẩm thực sự cạnh tranh được ở thị trường quốc tế chứ không chỉ là gia công cho doanh nghiệp nước ngoài. Thứ hai, có đội ngũ nhân lực đủ năng lực để xây dựng và bán những sản phẩm đó. Thứ ba, có nguồn vốn đủ lớn để chấp nhận lỗ trong nhiều năm trước khi thị trường mở ra.

Khoảng cách giữa Việt Nam và các cường quốc công nghệ trong cuộc đua AI hiện rất lớn. Khi Anthropic gọi vốn 47 tỷ USD doanh thu, FPT cả năm tài chính cũng chỉ đạt khoảng 2,5 tỷ USD doanh thu. Khi Google chi 190 tỷ USD chỉ riêng cho hạ tầng AI, tổng đầu tư công nghệ của cả nền kinh tế Việt Nam còn chưa bằng một phần nhỏ con số đó.

Tuy nhiên, không phải mọi cuộc chơi đều cần thắng ở khâu mạnh nhất của đối thủ. Việt Nam khó cạnh tranh được với Mỹ ở mảng huấn luyện mô hình AI nền tảng, nơi vốn đầu tư cần đến hàng tỷ USD chỉ cho một mô hình. Nhưng các tầng giá trị phía trên – ứng dụng AI cho ngành dọc, dịch vụ triển khai, dữ liệu cho doanh nghiệp – là khoảng không gian rộng mà doanh nghiệp Việt hoàn toàn có cơ hội. Giới phân tích nhận định, cuộc đua phát triển AI đang ngày càng chuyển thành cuộc đua về tài chính, năng lực huy động vốn và sức chịu đựng của các doanh nghiệp công nghệ toàn cầu thay vì chỉ là cạnh tranh về công nghệ thuần túy. 

Góc nhìn cho danh mục đầu tư

Với nhà đầu tư cá nhân, bức tranh này gợi mở vài hướng đáng cân nhắc.

Cổ phiếu công nghệ Việt Nam: FPT là cái tên duy nhất đang ở vị trí có thể tận dụng sóng AI lẫn chính sách hỗ trợ xuất khẩu công nghệ. Vốn hóa và quy mô của FPT đủ để các quỹ ngoại quan tâm – một lợi thế trong bối cảnh khối ngoại đang "khát" cổ phiếu công nghệ chất lượng trong VN-Index. Tuy nhiên, định giá hiện tại đã phản ánh phần lớn kỳ vọng, nên rủi ro về việc thị trường "kỳ vọng quá nhanh" cần được tính đến.

Cổ phiếu hạ tầng và năng lượng phục vụ AI: Trung tâm dữ liệu cần điện. Điện cần lưới truyền tải. Lưới cần kim loại và xây dựng. Đề án mở cơ hội cho các doanh nghiệp viễn thông, điện, và xây dựng hạ tầng số trong nước. Đà Nẵng đã có quy hoạch mời gọi đầu tư trung tâm dữ liệu tầm cỡ châu Á, là tín hiệu cho chuỗi giá trị này.

Cổ phiếu AI Mỹ qua kênh quốc tế: Với nhà đầu tư có thể tiếp cận thị trường nước ngoài, các cổ phiếu Nvidia, Microsoft, Google, Meta và sắp tới có thể là Anthropic vẫn là cách trực tiếp nhất để tham gia chu kỳ chi tiêu AI. Nhưng cần lưu ý: định giá hiện tại đã rất cao và Phố Wall đang chia rẽ về khả năng các khoản đầu tư khổng lồ này sinh lời tương xứng trong trung hạn.

Cảnh báo về "FOMO AI": Mỗi khi một ngành tạo ra cú sốc chi tiêu lớn như hiện nay, lịch sử cho thấy không phải tất cả người chơi đều thắng. Bong bóng dot-com 1999 từng có hàng nghìn công ty internet biến mất chỉ sau hai năm dù toàn ngành vẫn tăng trưởng. Lựa chọn cổ phiếu dựa trên dòng tiền thực, không phải định giá theo "câu chuyện AI" đơn thuần, là nguyên tắc đáng giữ.

Cuộc chơi AI 1.000 tỷ USD không trực tiếp xảy ra ở Hà Nội hay TP HCM, nhưng tác động của nó lên dòng vốn, định giá cổ phiếu và cấu trúc cạnh tranh sẽ đến với mọi nhà đầu tư Việt – nhanh hơn nhiều người tưởng. Đề án 982 của Chính phủ đặt nền cho khả năng nội địa có người chơi đáng kể trong vài năm tới. Còn bây giờ, mỗi nhà đầu tư cần tự đặt câu hỏi: danh mục của mình đã có chỗ cho làn sóng này chưa, và đã có biện pháp phòng vệ khi câu chuyện không diễn ra như kỳ vọng chưa?

Đây là chỗ Laban Capital thường xuyên trao đổi với khách hàng – không phải để chọn giúp cổ phiếu cụ thể, mà để giúp người đầu tư tách bạch giữa cơ hội thật và "câu chuyện thật hay". Bài phân tích chi tiết về từng nhóm cổ phiếu hưởng lợi từ sóng AI có thể được tham khảo tại chuyên mục Kiến Thức Đầu Tư.