Lần Đầu Sau Ba Năm, ECB Đảo Chiều Tăng Lãi Suất

Trong gần hai năm qua, câu chuyện chính của ngân hàng trung ương các nước phát triển là khi nào sẽ hạ lãi suất, hạ bao nhiêu lần. Vậy mà ngày 11/6, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) lại làm điều ngược lại: tăng lãi suất.

Đây là lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023. Và theo Deutsche Bank, đây cũng là lần đầu tiên một ngân hàng trung ương lớn trên thế giới phải nâng lãi suất để đối phó với cú sốc năng lượng. Câu hỏi nhiều người đang đặt ra: ECB chỉ tăng một lần cho có, hay đây là khởi đầu của một chu kỳ mới?

Con số khiến ECB không thể chần chừ

Lãi suất chính sách của ECB nâng thêm 25 điểm cơ bản, lên 2,25%. Quyết định này thực ra đã được thị trường dự đoán gần như chắc chắn trước cuộc họp.

Lý do nằm ở áp lực giá cả. Lạm phát khu vực đồng euro đã tăng lên 3,2% trong tháng 5, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của ECB. Trong khi đó, nền kinh tế khu vực chỉ tăng trưởng 0,1% trong quý 1. 

Lạm phát vượt 1,2 điểm phần trăm so với mục tiêu trong khi tăng trưởng gần như đứng yên. Đây là tình huống mà sách giáo khoa kinh tế gọi là stagflation – kịch bản khó chịu nhất với mọi ngân hàng trung ương vì hai mục tiêu chính sách kéo nhau theo hai hướng ngược.

ECB chọn ưu tiên kiềm chế lạm phát. Trong thông cáo, họ nói thẳng: "Cuộc chiến ở Trung Đông đang tạo ra áp lực lạm phát và quyết định tăng lãi suất là phù hợp trong nhiều kịch bản khác nhau về cách cú sốc này có thể diễn biến và tác động tới triển vọng trung hạn của khu vực đồng Euro". 

Kịch bản ba năm tới của châu Âu

Cùng với quyết định tăng lãi suất, ECB công bố bộ dự báo mới. Đọc kỹ con số sẽ thấy bức tranh khá ảm đạm.

Về lạm phát, ECB dự báo lạm phát toàn phần tại khu vực đồng euro sẽ đạt trung bình 3% trong năm 2026 trước khi giảm xuống 2,3% vào năm 2027 và trở lại mức mục tiêu 2% vào năm 2028. Nghĩa là phải mất gần ba năm nữa giá cả mới về vùng kiểm soát được – một quãng thời gian dài hơn nhiều so với những lần ECB từng nói lạm phát chỉ "tạm thời". 

Về tăng trưởng, các con số còn đáng lo hơn. ECB dự báo kinh tế khu vực đồng euro chỉ tăng trưởng 0,8% trong năm 2026, 1,2% trong năm 2027 và 1,5% trong năm 2028. Đối với một khu vực có quy mô GDP gần 18 nghìn tỷ USD, tăng trưởng dưới 1% gần như đồng nghĩa với đình trệ. 

Bà Christine Lagarde, Chủ tịch ECB, không che giấu sự bất định: "Triển vọng vẫn rất bất định, với rủi ro lạm phát tăng lên trong khi rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế lại nghiêng về phía giảm tốc. Chúng tôi không cam kết trước bất kỳ lộ trình lãi suất cụ thể nào". 

Hai luồng quan điểm trên Phố Wall

Câu hỏi quan trọng nhất với nhà đầu tư không phải là ECB vừa làm gì, mà ECB sẽ làm tiếp gì.

Ông Mark Wall của Deutsche Bank cho rằng đây là tín hiệu mang tính bước ngoặt trong tư duy chính sách: "ECB đang phát đi tín hiệu rằng chiến lược phớt lờ tạm thời không còn phù hợp". Tuy nhiên, ông cũng dự báo chu kỳ thắt chặt sẽ không kéo dài: ECB có thể chỉ còn tăng lãi suất thêm một lần nữa vào tháng 9 trước khi kết thúc chu kỳ thắt chặt. 

Ông Neil Birrell, Giám đốc đầu tư của Premier Miton, lại có cái nhìn thận trọng hơn về khả năng dừng sớm: "Điểm tích cực là ECB chưa đánh giá rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế quá nghiêm trọng, dù triển vọng hiện tại vốn đã khá yếu. Tuy nhiên, rất khó để tin rằng đây sẽ là lần điều chỉnh cuối cùng". 

Khoảng giữa hai quan điểm này có lẽ là kịch bản đáng chú ý nhất: ECB sẽ tăng thêm một đến hai lần nữa, dừng lại để quan sát, rồi hành động tiếp tùy theo diễn biến giá dầu.

Vì sao mọi thứ phụ thuộc vào Hormuz

Điểm yếu của ECB là họ không thể kiểm soát biến số quan trọng nhất: giá dầu.

Cuộc chiến Mỹ – Iran đã kéo dài hơn 100 ngày. Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ toàn cầu – bị phong tỏa rồi mở rồi lại đóng. Dù có thỏa thuận ngừng bắn mong manh, căng thẳng vẫn leo thang trở lại trong những ngày gần đây.

Khi giá năng lượng tăng, nó không chỉ làm hóa đơn xăng dầu đắt lên. Nó kéo theo giá thực phẩm (vì nông nghiệp dùng dầu), giá vận chuyển (logistics), giá hàng hóa sản xuất (chi phí đầu vào), và cuối cùng là giá dịch vụ (do lương phải tăng theo). Đó là lý do vì sao một cú sốc dầu có thể tạo ra lạm phát kéo dài nhiều năm chứ không phải vài tháng.

Bà Lagarde nói rõ điều này: tác động thực sự sẽ phụ thuộc vào mức độ và thời gian kéo dài của cú sốc giá năng lượng. Nói cách khác, nếu Hormuz được mở lại bền vững, ECB có thể dừng tăng lãi suất sớm. Nếu căng thẳng tái phát, kịch bản còn nhiều đợt tăng nữa hoàn toàn có thể xảy ra.

Điều này có nghĩa gì với danh mục đầu tư tại Việt Nam

Quyết định của ECB không phải chuyện xa xôi. Nó tác động trực tiếp đến danh mục của nhà đầu tư Việt qua ba kênh.

Kênh tỷ giá: Khi lãi suất EUR tăng trong lúc lãi suất USD chưa hạ và đồng VND vẫn chịu áp lực, dòng vốn từ thị trường mới nổi có thể rút bớt về các thị trường phát triển có lợi suất an toàn cao hơn. Đây là yếu tố Ngân hàng Nhà nước sẽ phải tính đến trong điều hành tỷ giá nửa cuối năm.

Kênh xuất khẩu: EU là thị trường lớn của dệt may, da giày, thủy sản, đồ gỗ Việt Nam. Với dự báo tăng trưởng Eurozone chỉ 0,8% năm 2026, sức mua sẽ yếu đi. Các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU như TNG, MSH, VHC, GIL... cần được theo dõi sát về biên lợi nhuận và lượng đơn hàng.

Kênh tâm lý thị trường: Khi các ngân hàng trung ương lớn xoay chiều, định giá tài sản toàn cầu thường bị đánh giá lại. Cổ phiếu tăng trưởng nhạy cảm với lãi suất, trong khi cổ phiếu giá trị, năng lượng và hàng tiêu dùng thiết yếu thường vững vàng hơn trong môi trường lạm phát cao.

Vài chỉ báo đáng theo dõi

Trong những tuần tới, có vài thứ đáng để mắt hơn cả lãi suất ECB. Diễn biến tại Hormuz mỗi khi căng thẳng leo thang sẽ kéo giá dầu Brent biến động hai chữ số. Cuộc họp ECB tháng 9 sẽ là phép thử xem dự báo của Deutsche Bank về "một lần tăng cuối" có đúng không. Phía Mỹ, định hướng của Fed dưới thời Chủ tịch Kevin Warsh trong bối cảnh Tổng thống Trump công khai nói "tôi thích lạm phát" sẽ là biến số quan trọng cho USD và dòng vốn toàn cầu.

Còn ở trong nước, CPI tháng và biến động tỷ giá USD/VND là hai thước đo cho thấy chính sách tiền tệ Việt Nam có dư địa nới lỏng đến đâu khi mặt bằng lãi suất thế giới vẫn neo cao.

Bài học thực tế từ động thái của ECB không nằm ở chính sách tiền tệ châu Âu, mà ở chỗ giả định cũ về môi trường vĩ mô đang bị đảo lộn. Một danh mục được xây dựng cho thời lãi suất thấp kéo dài có thể cần điều chỉnh lại tỷ trọng giữa tài sản phòng thủ và tăng trưởng. Đội ngũ Laban Capital theo dõi sát những chuyển động này và cập nhật phân tích cho các nhà đầu tư đang xây dựng chiến lược dài hạn tại Laban Capital – không phải để dự báo từng tuần, mà để giúp bạn nhìn ra những thay đổi cấu trúc đang định hình thị trường vài năm tới.