Luật Công nghiệp Công nghệ số: Bước ngoặt thể chế thúc đẩy AI, bán dẫn, tài sản số và FDI

Ngày 14/6, Quốc hội Việt Nam đã chính thức thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số, một đạo luật mang tính bước ngoặt trong chiến lược phát triển kinh tế số quốc gia. Với tỷ lệ tán thành lên tới 92,26% tổng số đại biểu, Luật đánh dấu một khung pháp lý toàn diện đầu tiên điều chỉnh các lĩnh vực then chốt như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), tài sản số, đồng thời quy định quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia hệ sinh thái công nghiệp công nghệ số.

Khung pháp lý hoàn chỉnh cho tài sản số: Tiền đề thu hút đầu tư mới

Luật Công nghiệp Công nghệ số xác định rõ tài sản số là một loại tài sản theo pháp luật dân sự, điều chỉnh các khía cạnh quan trọng như quyền sở hữu, giao dịch, bảo mật, quản lý rủi ro, giải quyết tranh chấp. Luật không chỉ tiếp cận vấn đề từ góc độ dân sự mà còn lồng ghép các nguyên tắc phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố phù hợp chuẩn mực quốc tế.

Đặc biệt, Luật giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung quản lý, phân loại tài sản số, bảo đảm phù hợp thực tiễn từng ngành nghề, đồng thời làm rõ cơ chế kiểm soát tài sản mã hóa – lĩnh vực đang chịu yêu cầu giám sát chặt chẽ từ FATF để Việt Nam sớm ra khỏi Danh sách Xám về chống rửa tiền.

Ưu đãi vượt trội cho AI, bán dẫn và hệ sinh thái công nghệ số

Luật Công nghiệp Công nghệ số tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hỗ trợ mạnh mẽ phát triển các ngành có tính chất chiến lược. Cụ thể:

Ngành bán dẫn:

Ngành bán dẫn được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển công nghiệp công nghệ số của Việt Nam. Mục tiêu trọng tâm là xây dựng một hệ sinh thái bán dẫn toàn diện, từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này bao gồm việc thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu, thiết kế chip, phát triển năng lực sản xuất, đóng gói và kiểm thử sản phẩm. Nhà nước cam kết hỗ trợ mạnh mẽ thông qua chính sách ưu đãi về đầu tư, thuế và đất đai, nhằm thu hút các doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước tham gia phát triển ngành bán dẫn. Đây được coi là ngành công nghiệp mũi nhọn, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và khẳng định vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Trí tuệ nhân tạo (AI):

Trí tuệ nhân tạo được khuyến khích ứng dụng rộng rãi trên toàn bộ các lĩnh vực kinh tế, xã hội, giáo dục và quản lý nhà nước, trở thành phương thức sản xuất mới trong thời đại số. Luật Công nghiệp Công nghệ số nhấn mạnh việc đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI như một động lực nội sinh thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Các chính sách ưu đãi đặc biệt dành cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và tổ chức giáo dục triển khai công nghệ AI nhằm xây dựng một nền kinh tế tri thức hiện đại, có năng suất cao. Nhà nước cũng hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực AI chất lượng cao, tạo tiền đề để Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo trong khu vực.

Doanh nghiệp công nghệ số trọng điểm:

Các doanh nghiệp công nghệ số trọng điểm, bao gồm những doanh nghiệp sản xuất phần mềm, trung tâm dữ liệu, hệ thống trí tuệ nhân tạo và chip bán dẫn, được hưởng ưu đãi toàn diện nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo và đầu tư phát triển. Cụ thể, những doanh nghiệp này được ưu tiên tiếp cận đất đai, miễn giảm thuế và hỗ trợ tín dụng, nhằm giảm bớt chi phí đầu tư ban đầu và tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng quy mô sản xuất. Đồng thời, các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ số trọng điểm còn được hưởng cơ chế hỗ trợ về đào tạo nhân lực, nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ mới, góp phần xây dựng một nền công nghiệp công nghệ số mạnh mẽ, đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế.

Đáng chú ý, Luật đưa ra cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandbox) đối với sản phẩm, dịch vụ công nghệ số mới, đồng thời có quy định loại trừ trách nhiệm đối với doanh nghiệp khi tham gia thử nghiệm. Đây là bước tiến lớn nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, giảm rào cản pháp lý cho doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ.

Đào tạo nhân lực số chất lượng cao: Trụ cột quan trọng

Nhận thức rõ nguồn nhân lực là yếu tố then chốt, Luật Công nghiệp Công nghệ số quy định Nhà nước và chính quyền địa phương có trách nhiệm hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá kỹ năng công nghệ số theo chuẩn quốc tế; đồng thời ưu đãi chi phí thuê và đào tạo lại nhân lực cho các dự án trọng điểm như chip bán dẫn, AI, sản phẩm công nghệ số cao cấp.

Chính sách này kỳ vọng khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao – một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay, đồng thời giúp Việt Nam trở thành trung tâm thu hút nhân tài công nghệ khu vực.

Hạ tầng số dùng chung và dữ liệu số: Tài nguyên chiến lược mới

Luật xác định hạ tầng công nghiệp công nghệ số quy mô vùng và quốc gia là nền tảng thiết yếu để đẩy nhanh tốc độ số hóa. Song song đó, dữ liệu số được công nhận là tài nguyên quan trọng, trở thành tư liệu sản xuất mới phục vụ nghiên cứu, phát triển sản phẩm dịch vụ số, thúc đẩy kinh tế số bứt phá.

Chính phủ sẽ đóng vai trò chủ động trong việc xây dựng thị trường cho công nghiệp công nghệ số, với các chính sách đặt hàng, ưu tiên mua sắm sản phẩm số sử dụng ngân sách Nhà nước, tạo lực cầu vững chắc cho doanh nghiệp trong nước.

Tác động dài hạn: Động lực thu hút FDI công nghệ cao và hiện thực hóa khát vọng số

Luật Công nghiệp Công nghệ số được kỳ vọng sẽ trở thành bệ phóng mới cho làn sóng FDI chất lượng cao, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang nổi lên là điểm đến sản xuất bán dẫn và trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực.

Khung pháp lý rõ ràng, cơ chế ưu đãi mạnh mẽ và hạ tầng số hiện đại sẽ giúp Việt Nam thu hút các tập đoàn đa quốc gia tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa cho cả nền kinh tế, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, mở ra một kỷ nguyên mới cho sự phát triển của kinh tế số Việt Nam, khẳng định quyết tâm cải cách thể chế, hội nhập và khát vọng vươn lên thành trung tâm công nghệ hàng đầu trong khu vực và thế giới.