Mỹ Áp Thuế 100% Lên Hàng Hóa Trung Quốc Và Quyết Định Hoãn Bất Ngờ

Ngày 10/10/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Hoa Kỳ sẽ áp thuế 100% lên toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, ngoài các mức thuế hiện hành, với hiệu lực từ ngày 1/11/2025. Đây được xem là bước leo thang mạnh nhất trong căng thẳng thương mại Mỹ - Trung kể từ sau giai đoạn chiến tranh thương mại 2018–2019.

Theo ông Trump, quyết định này là phản ứng trước động thái của Bắc Kinh siết chặt xuất khẩu đất hiếm, nhóm nguyên liệu chiến lược được sử dụng trong sản xuất chip bán dẫn, linh kiện điện tử và thiết bị quốc phòng. Ông cũng cho biết Mỹ sẽ áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với “bất kỳ và tất cả các phần mềm quan trọng”, động thái được cho là nhằm hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ lõi.

Tuyên bố được đưa ra chỉ vài giờ sau khi ông Trump đăng bài khác cảnh báo sẽ “áp thuế quan lớn” để trả đũa Trung Quốc, đồng thời ám chỉ khả năng hủy cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) ở Hàn Quốc cuối tháng 10.

Hiện hàng hóa Trung Quốc vào Mỹ đã chịu mức thuế trung bình khoảng 40%, theo số liệu của Wells Fargo Economics và chi nhánh New York của Cục Dự trữ Liên bang (Fed). Một số mặt hàng chiến lược như thép và nhôm chịu mức thuế tới 50%, trong khi hàng tiêu dùng chịu thuế khoảng 7,5%. Việc áp thêm 100% thuế đồng nghĩa nhiều mặt hàng có thể chịu gánh nặng thuế gấp đôi hoặc hơn, khiến nguy cơ chiến tranh thương mại toàn diện quay trở lại.

Nguyên nhân: Cuộc đối đầu về chuỗi cung ứng chiến lược

Quyết định của Mỹ đến sau thông báo ngày 9/10 của Bộ Thương mại Trung Quốc, theo đó các thực thể nước ngoài sẽ phải xin giấy phép xuất khẩu đối với sản phẩm chứa trên 0,1% đất hiếm có nguồn gốc từ Trung Quốc hoặc sản xuất bằng công nghệ tách chiết, tinh luyện của nước này. Bắc Kinh cũng bổ sung thêm 5 nguyên tố đất hiếm cùng nam châm và các vật liệu liên quan vào danh mục cần cấp phép, nâng tổng số nguyên tố đất hiếm bị hạn chế lên 12.

Đây được coi là biện pháp kiểm soát nhằm đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng và hạn chế rò rỉ công nghệ. Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định chính sách này “hợp pháp, minh bạch và chỉ tác động hạn chế đến hoạt động thương mại toàn cầu”. Tuy nhiên, đối với Washington, đây là dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang sử dụng vị thế thống trị trong chuỗi cung ứng đất hiếm như một công cụ chính trị.

Theo nhiều chuyên gia, động thái này của Trung Quốc mang tính chiến lược, khi đất hiếm là nguyên liệu không thể thiếu trong các ngành then chốt như quốc phòng, năng lượng tái tạo và công nghiệp chip. Bắc Kinh hiện kiểm soát hơn 60% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu, và trên 85% công đoạn tinh chế – điều khiến Mỹ và các đồng minh phụ thuộc sâu vào nguồn cung từ Trung Quốc.

Phản ứng của Trung Quốc: Lên án “tiêu chuẩn kép” và kêu gọi đối thoại

Trong tuyên bố ngày 12/10, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ trích Mỹ “áp dụng tiêu chuẩn kép” khi lên án việc kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc nhưng lại áp thuế gấp đôi lên hàng hóa Trung Quốc. Bắc Kinh cho rằng chính sách của họ hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt khi đất hiếm là nguyên liệu có ứng dụng quân sự và liên quan đến an ninh quốc gia.

Phía Trung Quốc khẳng định các biện pháp này không phải là lệnh cấm xuất khẩu và vẫn cho phép các doanh nghiệp nước ngoài được cấp phép nếu đáp ứng yêu cầu. Bắc Kinh cũng cho biết họ đã thông báo trước với các đối tác thông qua cơ chế đối thoại song phương, nhấn mạnh mục tiêu là bảo vệ ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng lúc, Trung Quốc cáo buộc Mỹ đã gia tăng các hành động hạn chế thương mại kể từ tháng 9, như mở rộng danh sách doanh nghiệp Trung Quốc bị cấm xuất khẩu, áp phí cảng cao với tàu có liên quan đến Trung Quốc, và đưa hàng loạt công ty logistics – hàng hải vào diện kiểm soát. Bộ Thương mại Trung Quốc cảnh báo sẽ “áp dụng các biện pháp đáp trả tương ứng để bảo vệ lợi ích hợp pháp”, đồng thời kêu gọi Mỹ quay lại con đường đối thoại.

Thị trường phản ứng: Lo ngại chiến tranh thương mại lan rộng

Tuyên bố của ông Trump ngay lập tức khiến thị trường tài chính quốc tế chao đảo. Cổ phiếu các doanh nghiệp xuất khẩu Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, công nghệ và hàng tiêu dùng, giảm mạnh. Đồng nhân dân tệ mất giá so với USD, trong khi giá cổ phiếu ngành năng lượng tái tạo và đất hiếm tăng vọt do kỳ vọng khan hiếm nguồn cung.

Các chuyên gia của Goldman Sachs nhận định nếu mức thuế 100% được thực thi, GDP Trung Quốc có thể giảm 0,7–1% trong năm đầu tiên, còn tăng trưởng của Mỹ cũng bị ảnh hưởng do chi phí hàng nhập khẩu tăng và lạm phát hàng hóa tiêu dùng leo thang.

Bên cạnh đó, các chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và sản xuất chip, sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng. Các doanh nghiệp đa quốc gia có thể buộc phải chuyển hướng sản xuất sang Việt Nam, Ấn Độ, Mexico hoặc Malaysia để giảm rủi ro thuế quan – xu hướng tương tự từng diễn ra trong giai đoạn 2019–2020.

Quyết định hoãn thuế: Dấu hiệu “hạ nhiệt” sau cuối tuần căng thẳng

Sau khi thị trường phản ứng tiêu cực và giới đầu tư lo ngại chiến tranh thương mại bùng nổ trở lại, ngày 13/10, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Nhà Trắng đang “đánh giá lại” kế hoạch áp thuế 100% và nhấn mạnh “mức thuế này chưa chắc phải xảy ra”.

Theo ông Bessent, hai bên đã có trao đổi tích cực trong suốt cuối tuần, và cuộc họp cấp cao giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ diễn ra trong tuần này tại Washington, bên lề Hội nghị thường niên của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Ông khẳng định “các kênh đối thoại đã được nối lại”, và cả hai bên đều mong muốn tìm giải pháp tránh leo thang xung đột.

Đáng chú ý, ông Bessent xác nhận rằng Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vẫn sẽ gặp nhau bên lề Hội nghị Thượng đỉnh APEC tại Hàn Quốc vào cuối tháng 10 – trái ngược với tuyên bố trước đó về việc “không còn lý do để gặp”. Trong khi đó, Bộ Thương mại Trung Quốc cũng xác nhận hai nước đã gia hạn thỏa thuận hoãn thuế trong 90 ngày, đồng thời tái khẳng định sẵn sàng đàm phán nếu Mỹ không tiếp tục áp thêm hạn chế mới.

Tác động và triển vọng

Việc Mỹ tạm hoãn áp thuế 100% được giới phân tích đánh giá là bước đi chiến thuật nhằm giữ đòn bẩy trong đàm phán, đồng thời tránh gây cú sốc lớn cho thị trường trước thềm cuộc gặp cấp cao. Tuy nhiên, các yếu tố cấu trúc của căng thẳng Mỹ - Trung, như cạnh tranh công nghệ, chuỗi cung ứng bán dẫn và an ninh năng lượng, vẫn chưa được giải quyết.

Nếu các cuộc đàm phán sắp tới không đạt tiến triển, Washington hoàn toàn có thể kích hoạt lại mức thuế 100% vào cuối năm. Ngược lại, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hạn chế, Mỹ có thể duy trì cơ chế hoãn thuế để ổn định tâm lý thị trường. Trong mọi kịch bản, giới đầu tư quốc tế đều nhận định rủi ro thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn ở mức cao, và tác động lan tỏa tới chuỗi cung ứng toàn cầu là khó tránh khỏi.

Cuộc khủng hoảng thuế quan Mỹ – Trung một lần nữa cho thấy tính dễ tổn thương của thương mại toàn cầu trước các quyết định chính trị. Việc Mỹ tuyên bố áp thuế 100% rồi tạm hoãn chỉ trong vài ngày phản ánh chiến lược “đòn bẩy – thương lượng” quen thuộc của Washington, nhưng cũng khiến các doanh nghiệp và nhà đầu tư toàn cầu rơi vào tình trạng bất định.

Trong ngắn hạn, thị trường có thể tạm thời ổn định nhờ thỏa thuận hoãn thuế 90 ngày, song nguy cơ tái bùng phát chiến tranh thương mại vẫn còn hiện hữu nếu đàm phán thất bại. Về dài hạn, xu hướng tách rời chuỗi cung ứng giữa Mỹ và Trung Quốc có thể tiếp tục, mở ra cả thách thức và cơ hội cho các quốc gia sản xuất mới nổi.

Hãy tiếp tục đọc báo cùng Laban để cập nhật những thay đổi quan trọng của chính sách thuế quan và ảnh hưởng tới kinh tế thế giới.