Nâng hạng tín nhiệm quốc gia: Yếu tố có thể định hình chu kỳ dòng vốn mới của Việt Nam

Trong những năm gần đây, câu chuyện nâng hạng thị trường tài chính Việt Nam trở thành một chủ đề được thảo luận rộng rãi trong giới đầu tư. Một mặt, thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiến gần tới khả năng được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Mặt khác, Việt Nam cũng đang từng bước tiến gần tới việc được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế nâng lên mức tín nhiệm “Đầu tư” (Investment Grade).

Theo nhiều chuyên gia, hai sự kiện này đều mang ý nghĩa tích cực đối với thị trường vốn. Tuy nhiên, việc nâng hạng tín nhiệm quốc gia được đánh giá có tác động sâu rộng và bền vững hơn nhiều so với nâng hạng thị trường chứng khoán, bởi nó ảnh hưởng tới toàn bộ nền kinh tế, không chỉ riêng thị trường cổ phiếu.

Xếp hạng tín nhiệm quốc gia là gì và vì sao quan trọng?

Xếp hạng tín nhiệm quốc gia là đánh giá của các tổ chức quốc tế như S&P Global Ratings, Moody’s và Fitch Ratings về khả năng thanh toán nợ của một quốc gia. Khi một quốc gia đạt mức Investment Grade, điều đó có nghĩa là rủi ro vỡ nợ được đánh giá thấp và hệ thống tài chính được coi là ổn định theo tiêu chuẩn quốc tế.

Thông thường, mức tín nhiệm “Đầu tư” bắt đầu từ BBB- theo thang đánh giá của S&P và Fitch, hoặc Baa3 theo Moody’s. Đây được xem như một “giấy chứng nhận uy tín” của quốc gia trên thị trường tài chính toàn cầu.

Hiện nay, Việt Nam đang đứng rất gần ngưỡng này. Theo đánh giá hiện tại, S&P và Fitch xếp Việt Nam thấp hơn một bậc so với mức Investment Grade, trong khi Moody’s xếp thấp hơn hai bậc. Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu đạt được mức xếp hạng này vào năm 2030, tuy nhiên nhiều tổ chức đầu tư quốc tế cho rằng quá trình nâng hạng có thể diễn ra sớm hơn nếu các cải cách kinh tế tiếp tục được đẩy mạnh.

Một dấu hiệu tích cực gần đây là Fitch Ratings đã xếp hạng một công cụ nợ dài hạn có tài sản bảo đảm của Việt Nam ở mức BBB-, đánh dấu lần đầu tiên một công cụ nợ gắn với uy tín quốc gia được xếp vào nhóm đầu tư an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế.

So sánh một số tiêu chí liên quan đến xếp hạng tín nhiệm của một số quốc gia trong khu vực. Nguồn: VinaCapital

Vì sao nâng hạng tín nhiệm tác động lớn hơn nâng hạng chứng khoán?

Theo các chuyên gia tài chính, sự khác biệt quan trọng nhất nằm ở quy mô và tính chất của dòng vốn được thu hút.

Nâng hạng thị trường chứng khoán, chẳng hạn từ cận biên lên mới nổi theo FTSE Russell, chủ yếu tác động tới dòng vốn đầu tư cổ phiếu. Các quỹ ETF hoặc quỹ chủ động sẽ điều chỉnh danh mục để phân bổ vốn vào thị trường được nâng hạng. Điều này giúp cải thiện thanh khoản và định giá cổ phiếu trong ngắn hạn.

Trong khi đó, nâng hạng tín nhiệm quốc gia có phạm vi ảnh hưởng rộng hơn nhiều. Khi một quốc gia đạt mức Investment Grade, điều này không chỉ thu hút vốn vào cổ phiếu mà còn mở ra cánh cửa cho dòng vốn lớn từ trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, đầu tư tư nhân và các quỹ hưu trí toàn cầu.

Ông Nguyễn Hoài Thu, Phó Tổng giám đốc VinaCapital, cho rằng chính sự khác biệt về phạm vi này khiến nâng hạng tín nhiệm trở thành yếu tố có tác động sâu rộng hơn tới nền kinh tế.

Chi phí vốn của nền kinh tế có thể giảm mạnh

Một trong những tác động quan trọng nhất của việc nâng hạng tín nhiệm là giảm chi phí huy động vốn cho cả nền kinh tế.

Khi rủi ro quốc gia được đánh giá thấp hơn, lợi suất trái phiếu chính phủ thường giảm. Điều này kéo theo chi phí vay vốn của doanh nghiệp và ngân hàng cũng giảm theo. Khi chi phí vốn giảm, doanh nghiệp có thể đầu tư mở rộng sản xuất, cải thiện lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Hiệu ứng này không chỉ xuất hiện trên thị trường tài chính mà còn lan tỏa sang toàn bộ nền kinh tế. Nhiều dự án hạ tầng lớn như đường cao tốc, cảng biển, sân bay hoặc nhà máy điện có thể được triển khai với chi phí vốn thấp hơn, giúp nâng cao hiệu quả đầu tư dài hạn.

Trong khi đó, nâng hạng thị trường chứng khoán chủ yếu chỉ cải thiện thanh khoản cổ phiếu, tác động tới chi phí vốn của doanh nghiệp ở mức độ hạn chế hơn.

Dòng vốn quốc tế dài hạn có thể tăng mạnh

Một lợi ích quan trọng khác của việc đạt mức Investment Grade là khả năng tiếp cận các nhà đầu tư tổ chức toàn cầu quy mô lớn.

Nhiều quỹ đầu tư lớn trên thế giới, đặc biệt là quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm hoặc các quỹ đầu tư quốc gia, có quy định chỉ được đầu tư vào các quốc gia đạt mức tín nhiệm Investment Grade. Điều này đồng nghĩa với việc nếu Việt Nam được nâng hạng, thị trường tài chính sẽ mở ra một nguồn vốn khổng lồ trước đây chưa thể tiếp cận.

Ông Nguyễn Duy Anh, Giám đốc quản lý danh mục đầu tư của Quỹ Vietcombank (VCBF), cho rằng việc nâng hạng tín nhiệm có thể tạo ra tác động lớn hơn nhiều so với nâng hạng chứng khoán, bởi nó thu hút dòng vốn dài hạn từ các định chế tài chính lớn trên toàn cầu.

Trong lịch sử quốc tế, nhiều quốc gia sau khi được nâng hạng tín nhiệm đã chứng kiến lợi suất trái phiếu giảm mạnh và dòng vốn đầu tư nước ngoài tăng đáng kể, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện định giá tài sản.

Nhà đầu tư cá nhân cũng hưởng lợi gián tiếp

Dù tác động trực tiếp của nâng hạng tín nhiệm nằm ở thị trường trái phiếu và chi phí vốn quốc gia, nhà đầu tư cá nhân vẫn có thể hưởng lợi gián tiếp thông qua thị trường chứng khoán.

Khi dòng vốn quốc tế ổn định hơn, thanh khoản thị trường chứng khoán có xu hướng tăng và biến động giảm. Các cổ phiếu vốn hóa lớn thường được các quỹ ETF và quỹ đầu tư chủ động mua vào, giúp nâng mặt bằng định giá của thị trường.

Ngoài ra, khi lợi suất trái phiếu chính phủ giảm, lãi suất cho vay trong nền kinh tế cũng có thể giảm theo. Điều này giúp cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao triển vọng lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết.

Những điều kiện Việt Nam cần đáp ứng để được nâng hạng

Dù triển vọng tích cực, các chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn cần thời gian để giải quyết một số vấn đề quan trọng trước khi đạt mức Investment Grade.

• Thứ nhất, hệ thống tài chính cần được củng cố để nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế. Điều này bao gồm việc tăng dự trữ ngoại hối, cải thiện chất lượng tài sản của ngân hàng và kiểm soát rủi ro tín dụng.
• Thứ hai, môi trường chính sách cần có tính ổn định và khả năng dự báo cao hơn. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm thường đánh giá rất kỹ khung pháp lý, mức độ minh bạch và khả năng bảo vệ nhà đầu tư nước ngoài.
• Thứ ba, Việt Nam cần cải thiện chất lượng và mức độ minh bạch của dữ liệu kinh tế. Việc công bố thông tin đầy đủ và nhất quán về dự trữ ngoại hối, nợ công, nợ doanh nghiệp nhà nước và sức khỏe hệ thống ngân hàng là yếu tố quan trọng trong quá trình đánh giá tín nhiệm.

Theo các chuyên gia, trong giai đoạn trước khi được nâng hạng chính thức, Việt Nam có thể được cải thiện triển vọng tín nhiệm từ “ổn định” lên “tích cực”. Đây thường là bước trung gian trước khi đạt mức Investment Grade.

Nâng hạng thị trường chứng khoán vẫn là động lực quan trọng

Bên cạnh câu chuyện tín nhiệm quốc gia, thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đang tiến gần tới một cột mốc quan trọng khác: được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp.

Việc nâng hạng này có thể giúp thu hút dòng vốn từ các quỹ ETF theo dõi chỉ số thị trường mới nổi. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng tác động của sự kiện này chủ yếu mang tính ngắn hạn.

Trong dài hạn, giá trị thực sự của quá trình nâng hạng nằm ở việc thị trường phải nâng cao chất lượng vận hành, cải thiện minh bạch thông tin và nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp.

Nâng hạng là quá trình nâng cấp toàn bộ thị trường vốn

Theo nhiều chuyên gia, nâng hạng không nên được nhìn nhận như một “cú hích” ngắn hạn đối với thị trường chứng khoán. Giá trị lớn nhất của quá trình này nằm ở việc tạo động lực để thị trường vốn Việt Nam nâng cấp toàn diện.

Một thị trường tài chính phát triển không chỉ được đánh giá qua quy mô vốn hóa mà còn thông qua mức độ minh bạch, kỷ luật thị trường và chuẩn mực quản trị doanh nghiệp.

Khi doanh nghiệp niêm yết coi việc minh bạch thông tin và bảo vệ cổ đông là cam kết lâu dài, cổ phiếu mới thực sự trở thành tài sản đầu tư dài hạn thay vì chỉ là công cụ giao dịch ngắn hạn.

Triển vọng cho chu kỳ dòng vốn mới

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng cao và quá trình cải cách thể chế tiếp tục được thúc đẩy, nhiều chuyên gia tin rằng thị trường vốn Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng.

Việc nâng hạng tín nhiệm quốc gia, nếu diễn ra trong những năm tới, có thể mở ra một chu kỳ dòng vốn mới với quy mô lớn và bền vững hơn. Khi đó, không chỉ thị trường chứng khoán mà toàn bộ hệ thống tài chính và nền kinh tế sẽ được hưởng lợi từ chi phí vốn thấp hơn, dòng vốn ổn định hơn và niềm tin của nhà đầu tư quốc tế được củng cố.

Trong dài hạn, chính những yếu tố nền tảng này mới là động lực quan trọng giúp thị trường tài chính Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực của những thị trường mới nổi phát triển trong khu vực.

Laban Capital sẽ tiếp tục đồng hành cùng bạn trong việc phân tích các diễn biến vĩ mô, thị trường hàng hóa và tài sản tài chính, giúp bạn có góc nhìn bình tĩnh hơn trước những con sóng dữ của thị trường.