Thuế đối ứng chính quyền Tổng thống Donald Trump bắt đầu có hiệu lực

Ngày 7/8/2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump chính thức áp dụng mức thuế đối ứng mới, dao động từ 10% đến 50%, đối với hàng hóa nhập khẩu từ 69 nền kinh tế. Đây là bước đi được đánh giá là “mạnh tay” nhất kể từ đầu nhiệm kỳ của ông Trump, nhằm tái cân bằng thương mại, đưa sản xuất quay về nước Mỹ và củng cố vị thế của nền kinh tế số một thế giới.

Theo thông báo, các mức thuế này sẽ thay thế biểu thuế cũ, vốn đã áp dụng từ đầu năm 2025, nhưng có điều chỉnh dựa trên cán cân thương mại và các yếu tố chính trị. Động thái này không chỉ gây chấn động thương mại toàn cầu mà còn đặt ra những thách thức mới cho các quốc gia xuất khẩu lớn, trong đó có Việt Nam. 

Chi tiết mức thuế và đối tượng áp dụng

Từ 0h01 ngày 7/8 (giờ miền Đông Mỹ), toàn bộ hàng hóa từ các đối tác thương mại bị áp dụng biểu thuế mới:

• Việt Nam: 20%
• EU, Nhật Bản, Hàn Quốc: 15%
• Campuchia, Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan: 19%
• Syria: 41%
• Lào, Myanmar: 40%
• Brazil, Ấn Độ: 50% (Ấn Độ áp dụng từ 28/8)

Ngoại lệ: Canada và Mexico được miễn áp thuế mới nhờ thỏa thuận thương mại song phương.

Đối với hàng hóa xuất trước ngày 7/8 và dự kiến cập cảng Mỹ trước 5/10, mức thuế cũ vẫn được giữ nguyên.

Thông điệp từ Washington: “Thuế để cân bằng”

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tuyên bố:

“Thuế đối ứng có hiệu lực từ nửa đêm nay. Hàng tỷ USD, chủ yếu từ những quốc gia đã lợi dụng Mỹ suốt nhiều năm qua, sẽ quay trở lại đất nước này.”

Chính quyền Mỹ lập luận rằng việc áp thuế đối ứng lần này không chỉ đơn thuần là một biện pháp bảo hộ tạm thời, mà là một chiến lược kinh tế dài hạn nhằm tái cân bằng cán cân thương mại vốn bị thâm hụt nhiều năm qua. Thứ nhất, thuế mới sẽ trực tiếp giảm thâm hụt thương mại bằng cách khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn, từ đó khuyến khích người tiêu dùng Mỹ ưu tiên hàng sản xuất trong nước. 

Thứ hai, mức thuế cao được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho các doanh nghiệp quốc tế dịch chuyển sản xuất, mở nhà máy tại Mỹ để tận dụng ưu đãi và tránh thuế quan, qua đó phục hồi ngành công nghiệp nội địa. Thứ ba, nguồn thu từ thuế nhập khẩu sẽ tăng ngân sách liên bang, tạo thêm nguồn lực cho các dự án hạ tầng và chương trình hỗ trợ trong nước. Về cơ chế áp thuế, Washington áp dụng cách phân loại dựa trên cán cân thương mại: những nước có thâm hụt lớn với Mỹ sẽ chịu mức thuế cơ bản 10%, trong khi các nước chỉ có thặng dư nhỏ sẽ bị áp mức 15%. Tuy nhiên, với các trường hợp đặc biệt liên quan đến yếu tố chính trị hoặc chiến lược, thuế suất có thể cao hơn đáng kể, thậm chí lên tới 50%.

Mỹ cũng đang hoàn thiện cơ chế truy xuất nguồn gốc để ngăn tình trạng “hàng trung chuyển” né thuế.

Các thỏa thuận thương mại đã đạt được

Tính đến thời điểm áp thuế, Mỹ đã ký hơn 10 thỏa thuận thương mại song phương giúp một số quốc gia được hưởng ưu đãi. Hàn Quốc đặc biệt được miễn thuế cao đối với chip bán dẫn – lĩnh vực trọng yếu – nhờ điều khoản đặc biệt.

Nguy cơ bùng phát căng thẳng Mỹ – Trung

Trung Quốc hiện đang được hưởng mức thuế 30% đến ngày 12/8 theo thỏa thuận tạm hoãn, nhưng nếu không đạt gia hạn, mức thuế có thể tăng mạnh.

Từ tháng 4, Mỹ tuyên bố áp thuế tới 145% đối với hàng Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh trả đũa bằng mức thuế 125% lên hàng Mỹ và siết xuất khẩu nguyên liệu chiến lược.

Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick ngày 7/8 cho biết có khả năng gia hạn “đình chiến” thêm 90 ngày, sau vòng đàm phán tại Stockholm cuối tháng 7. Đây là tín hiệu tích cực nhưng chưa có gì đảm bảo. 

Phản ứng từ các quốc gia bị ảnh hưởng

Brazil

Brazil là một trong những quốc gia chịu mức thuế cao nhất trong đợt áp thuế đối ứng lần này của Mỹ, lên tới 50%, chủ yếu do yếu tố chính trị. Chính quyền Tổng thống Donald Trump cho rằng đây là biện pháp nhằm phản đối vụ kiện liên quan đến cựu Tổng thống Jair Bolsonaro. Tuy nhiên, Tổng thống đương nhiệm Luiz Inacio Lula da Silva khẳng định Brazil sẽ không áp thuế đáp trả để tránh leo thang căng thẳng thương mại, đồng thời hé lộ kế hoạch thảo luận với các nhà lãnh đạo nhóm BRICS (gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi) nhằm tìm kiếm một giải pháp chung đối phó với các chính sách thuế mới của Mỹ. 

Ấn Độ

Ấn Độ nằm trong nhóm chịu tác động mạnh khi thuế nhập khẩu vào Mỹ tăng từ 25% lên 50%, có hiệu lực từ ngày 28/8. Nguyên nhân chính được Nhà Trắng đưa ra là việc Ấn Độ tiếp tục mua dầu thô từ Nga, bất chấp các cảnh báo trước đó. Thủ tướng Narendra Modi khẳng định phúc lợi của nông dân Ấn Độ là ưu tiên hàng đầu và ông sẵn sàng “trả giá đắt” về mặt kinh tế để bảo vệ lợi ích này. Điều này phản ánh quyết tâm của New Delhi trong việc duy trì chính sách năng lượng độc lập, dù phải đối mặt với nguy cơ giảm xuất khẩu sang thị trường Mỹ.

Malaysia

Malaysia – một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, đặc biệt ở khâu đóng gói và kiểm thử chip – bày tỏ quan ngại sâu sắc trước chính sách thuế mới. Bộ trưởng Thương mại Tengku Zafrul Aziz cảnh báo rằng mức thuế cao hơn có thể khiến sản phẩm của Malaysia kém cạnh tranh tại thị trường Mỹ, dẫn tới nguy cơ mất thị phần vào tay các đối thủ được hưởng thuế ưu đãi hơn. Điều này gây áp lực lớn lên ngành công nghiệp bán dẫn của nước này, vốn phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu sang Mỹ.

Liên minh Châu Âu (EU) và Nhật Bản

EU và Nhật Bản nằm trong nhóm đã đạt thỏa thuận thương mại với Mỹ, nên vẫn duy trì mức thuế 15% – thấp hơn nhiều so với các đối tác khác. Dù vậy, cả hai đều tuyên bố sẽ theo dõi sát diễn biến và duy trì các kênh đối thoại với Washington để tránh rủi ro bị tăng thuế trong tương lai. Đối với EU, trọng tâm là bảo vệ lợi ích của các ngành xuất khẩu chủ lực như ô tô, dược phẩm và máy móc công nghiệp. Trong khi đó, Nhật Bản chú trọng vào lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn, đồng thời tìm kiếm cơ hội mở rộng hợp tác đầu tư song song với việc tuân thủ quy định mới của Mỹ.

Tác động tiềm tàng đối với kinh tế toàn cầu

Các chuyên gia thương mại nhận định rằng thuế đối ứng ở quy mô này sẽ:

• Tăng chi phí hàng hóa cho người tiêu dùng Mỹ.
• Làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là điện tử, nông sản và dệt may 
• Tạo làn sóng dịch chuyển sản xuất sang các quốc gia được hưởng ưu đãi thuế hoặc có hiệp định thương mại thuận lợi.

Ngoài ra, chính sách này có thể kích hoạt chiến tranh thương mại đa phương, khi các nước bị ảnh hưởng tìm cách trả đũa hoặc tái cơ cấu thị trường xuất khẩu.

Tác động đối với Việt Nam

Với mức thuế 20%, Việt Nam chịu áp lực cạnh tranh tại thị trường Mỹ, đặc biệt trong các ngành dệt may, da giày, gỗ và điện tử. Tuy nhiên, vẫn có những cơ hội nếu doanh nghiệp:

• Tận dụng EVFTA và CPTPP để mở rộng thị trường ngoài Mỹ.
• Đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng. 
• Chuyển hướng chuỗi cung ứng để đáp ứng tiêu chuẩn xuất xứ khắt khe, giảm nguy cơ bị coi là hàng “trung chuyển” từ nước khác.

Chiến lược ứng phó cho doanh nghiệp Việt

• Rà soát danh mục sản phẩm xuất khẩu sang Mỹ để đánh giá mức độ ảnh hưởng.
• Tìm kiếm thị trường thay thế ở EU, Nhật Bản, Australia, nơi thuế suất ưu đãi hơn.
• Đầu tư vào công nghệ sản xuất và truy xuất nguồn gốc để đáp ứng quy định mới của Mỹ. 
• Đàm phán lại hợp đồng thương mại để chia sẻ rủi ro thuế quan với đối tác.

Chính sách thuế đối ứng của Mỹ mở ra một giai đoạn mới trong thương mại toàn cầu – một giai đoạn mà bảo hộ kinh tế được đặt lên hàng đầu. Với Việt Nam, thách thức là rõ ràng nhưng cơ hội cũng hiện hữu nếu biết điều chỉnh chiến lược. Trong bối cảnh này, Laban đánh giá doanh nghiệp cần hành động nhanh, linh hoạt và có tầm nhìn dài hạn để không chỉ ứng phó mà còn tận dụng được những biến động của thị trường quốc tế.