Mỹ áp thuế nhập khẩu toàn cầu 15%: Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam được lợi hay mất lợi thế?

Chính sách thuế thương mại của Mỹ tiếp tục tạo ra những biến động đáng chú ý đối với thương mại toàn cầu. Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế được áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), chính quyền Tổng thống Donald Trump nhanh chóng ban hành một cơ chế thuế mới mang tính toàn cầu. Theo đó, Mỹ áp dụng mức thuế bổ sung 10% đối với hàng hóa nhập khẩu theo Section 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, sau đó nâng mức này lên 15%.

Quyết định này đặt ra câu hỏi lớn đối với các quốc gia xuất khẩu, đặc biệt là Việt Nam, một trong những đối tác thương mại quan trọng của Mỹ. Liệu mức thuế mới này có gây áp lực lên xuất khẩu của Việt Nam hay ngược lại, tạo ra một lợi thế cạnh tranh mới trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi?

Từ thuế khẩn cấp IEEPA sang thuế toàn cầu mới

Trước phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, nhiều hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ đã phải chịu mức thuế được áp dụng theo IEEPA. Tuy nhiên, tòa án cho rằng việc áp dụng thuế theo cơ chế này là không hợp pháp. Quyết định này khiến khoảng 170 tỷ USD nguồn thu thuế nhập khẩu trước đó rơi vào tình trạng pháp lý chưa rõ ràng, đồng thời buộc chính quyền Mỹ phải tìm một công cụ khác để duy trì chính sách thương mại bảo hộ.

Ngay sau phán quyết, Tổng thống Donald Trump đã sử dụng Section 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế đối ứng toàn cầu mới. Mức thuế ban đầu được công bố là 10%, áp dụng trong vòng 150 ngày. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau đó, chính quyền Mỹ đã thông báo nâng mức thuế này lên 15%.

Theo tính toán của Bloomberg, nếu thuế mới duy trì ở mức 10%, thuế nhập khẩu bình quân của Mỹ sẽ vào khoảng 10,2%. Nếu tăng lên 15%, mức thuế bình quân sẽ đạt khoảng 12%. Dù vậy, một số nhóm hàng hóa vẫn được loại trừ khỏi mức thuế này, bao gồm sản phẩm nông nghiệp, dược phẩm, một số thiết bị điện tử, hàng hóa tuân thủ quy định USMCA và các mặt hàng đã chịu thuế theo ngành.

Thuế giảm so với trước có thể tạo “khoảng đệm” cho doanh nghiệp Việt

Dù việc Mỹ áp thuế toàn cầu có thể gây lo ngại ban đầu, nhiều tổ chức phân tích cho rằng tác động đối với Việt Nam trong ngắn hạn có thể tích cực hơn so với giai đoạn trước.

Theo đánh giá của các công ty chứng khoán như KBSV và MBS, mức thuế mới thực tế thấp hơn so với mức thuế trung bình gần 20% từng áp dụng theo IEEPA. Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, mức thuế hiệu dụng đối với hàng hóa Việt Nam có thể giảm từ khoảng 21,6% xuống khoảng 16%.

Việc giảm thuế này giúp doanh nghiệp xuất khẩu giảm áp lực chi phí và cải thiện khả năng đàm phán giá với đối tác nhập khẩu Mỹ. Khi thuế cao, các nhà nhập khẩu thường yêu cầu nhà cung cấp chia sẻ chi phí, khiến giá xuất khẩu bị giảm. Với mặt bằng thuế thấp hơn, doanh nghiệp có nhiều dư địa hơn để bảo vệ biên lợi nhuận.

Theo bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), khoảng thời gian 150 ngày áp dụng thuế mới có thể được xem như một “khoảng đệm” quan trọng để doanh nghiệp chủ động ký kết các hợp đồng ổn định hơn với đối tác Mỹ.

Những ngành xuất khẩu lớn có thể hưởng lợi

Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu sang Mỹ tăng 28,2%, đưa thặng dư thương mại lên mức kỷ lục 133,9 tỷ USD. Trong bối cảnh thuế nhập khẩu giảm tạm thời, một số ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam có thể được hưởng lợi rõ rệt.

Ngành điện tử, máy tính và linh kiện, lĩnh vực chiếm khoảng 39% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ với giá trị khoảng 42 tỷ USD, được đánh giá là nhóm hưởng lợi lớn nhất. Thuế giảm giúp các tập đoàn công nghệ lớn như Samsung, Intel hay Foxconn tiếp tục duy trì lợi thế chi phí khi sản xuất tại Việt Nam.

Các ngành dệt may, giày dép và máy móc thiết bị cũng có thể cải thiện khả năng cạnh tranh. Việt Nam hiện là một trong những trung tâm sản xuất lớn của nhiều thương hiệu toàn cầu như Nike hay Adidas. Khi chi phí thuế giảm, các nhà nhập khẩu Mỹ có thể tăng đơn hàng để tận dụng lợi thế chi phí trong ngắn hạn.

Ngoài ra, các ngành nông sản và thủy sản như cà phê, tôm hay cá tra cũng được hưởng lợi gián tiếp khi mặt bằng thuế nhập khẩu giảm.

Lợi thế thuế quan của Việt Nam có thể bị thu hẹp

Tuy nhiên, không phải tất cả các tác động đều tích cực. Một điểm đáng chú ý là mức thuế mới được áp dụng mang tính toàn cầu, nghĩa là nhiều quốc gia xuất khẩu khác cũng được hưởng mức thuế tương tự.

Điều này có thể làm thu hẹp lợi thế thuế quan tương đối mà Việt Nam từng có so với một số đối thủ cạnh tranh, đặc biệt là trong các ngành như dệt may và thủy sản.

Trước đây, khi thuế đối với Trung Quốc cao hơn đáng kể, nhiều đơn hàng đã chuyển dịch sang Việt Nam. Tuy nhiên, nếu các quốc gia khác cũng chịu mức thuế tương đương, lợi thế này có thể giảm đi.

Trong ngành thủy sản, việc thuế đối với các nước như Trung Quốc hoặc Ấn Độ giảm đáng kể có thể khiến cạnh tranh trở nên trực diện hơn, đặc biệt đối với mặt hàng tôm.

Bất định chính sách vẫn là rủi ro lớn nhất

Một yếu tố quan trọng khác khiến doanh nghiệp xuất khẩu vẫn phải thận trọng là tính bất định của chính sách thương mại Mỹ.

Theo quy định của Section 122, mức thuế này chỉ được áp dụng trong tối đa 150 ngày. Sau thời gian đó, chính quyền Mỹ có thể tiếp tục duy trì thuế bằng các công cụ pháp lý khác hoặc điều chỉnh chính sách theo hướng mới.

Ngoài ra, Mỹ cũng đang siết chặt các quy định về nguồn gốc nguyên liệu, đặc biệt trong các ngành như dệt may. Doanh nghiệp phải chứng minh rõ ràng nguồn gốc nguyên liệu để tránh bị điều tra lẩn tránh thuế.

Trong bối cảnh sức mua tại Mỹ đang suy giảm và người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, nhiều doanh nghiệp dệt may Việt Nam cho biết đơn hàng chưa tăng đáng kể dù thuế giảm.

Doanh nghiệp Việt cần chiến lược dài hạn

Trước những biến động của chính sách thương mại toàn cầu, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng khoảng thời gian 150 ngày để củng cố vị thế xuất khẩu, đồng thời chuẩn bị cho các kịch bản dài hạn.

Một trong những chiến lược quan trọng là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm thông qua chế biến sâu và cải thiện chuỗi cung ứng.

Trong ngành thủy sản, việc tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến có giá trị cao có thể giúp doanh nghiệp cải thiện biên lợi nhuận và giảm rủi ro từ các vụ kiện chống bán phá giá.

Đối với ngành gỗ, các doanh nghiệp đang kỳ vọng chuỗi cung ứng minh bạch được xây dựng trong nhiều năm qua sẽ giúp duy trì năng lực cạnh tranh khi thị trường quốc tế thay đổi.

Cơ hội ngắn hạn nhưng cạnh tranh dài hạn

Nhìn tổng thể, việc Mỹ áp mức thuế toàn cầu 15% có thể mang lại một số lợi ích ngắn hạn cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam nhờ mặt bằng thuế thấp hơn so với trước. Tuy nhiên, lợi thế này không phải là vĩnh viễn.

Khi mức thuế được áp dụng đồng loạt cho nhiều quốc gia, cạnh tranh trên thị trường quốc tế sẽ trở nên khốc liệt hơn. Đồng thời, tính bất định của chính sách thương mại Mỹ cũng khiến doanh nghiệp phải duy trì sự linh hoạt trong chiến lược xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ phụ thuộc vào thuế suất, mà còn nằm ở chất lượng sản phẩm, khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng trong từng sản phẩm xuất khẩu.

Laban Capital sẽ tiếp tục đồng hành cùng bạn trong việc phân tích các diễn biến vĩ mô, thị trường hàng hóa và tài sản tài chính, giúp bạn có góc nhìn bình tĩnh hơn trước những con sóng dữ của thị trường.