Toàn Cảnh Thanh Tra Vàng 2025: Sai Phạm, Xử Phạt Và Kiến Nghị Chính Sách

Thị trường vàng Việt Nam một lần nữa trở thành tâm điểm sau khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố kết luận thanh tra tại bốn doanh nghiệp kinh doanh vàng lớn và hai ngân hàng thương mại. Kết luận không chỉ chỉ ra hàng loạt sai phạm liên quan đến phòng chống rửa tiền, kế toán, thuế và thương mại điện tử, mà còn nhấn mạnh sự cần thiết của việc cải tổ cơ chế quản lý thị trường vàng, đảm bảo tính minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

1. SJC và nghi vấn thao túng giá thị trường

Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC), đơn vị chiếm thị phần vàng miếng lớn nhất cả nước, bị xử phạt 2.140 tỷ đồng vì hàng loạt sai phạm nghiêm trọng. Trong giai đoạn từ 2/10/2023 đến 15/4/2024, giá mua bán vàng tại SJC bị quyết định bởi Tổng giám đốc mà không có quy trình nội bộ minh bạch, thiếu cơ chế thẩm định và không phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ phận liên quan. Điều này đặt ra rủi ro lớn cho thị trường khi giá vàng bị phụ thuộc vào quyết định cá nhân, đặc biệt là trong bối cảnh doanh nghiệp này có phần vốn Nhà nước.

2. DOJI: Vi phạm thương mại điện tử và dấu hiệu trốn thuế

DOJI bị xử phạt 1.365 tỷ đồng vì hoạt động kinh doanh vàng nguyên liệu với các giao dịch bất thường, bao gồm việc mua vàng từ cá nhân có khối lượng lớn không phù hợp với nhân thân, cũng như dấu hiệu lách thuế qua việc không xuất hóa đơn. DOJI cũng chưa được cấp phép để triển khai nền tảng Egold (giao dịch và giữ hộ vàng online) nhưng vẫn tiến hành kinh doanh, vi phạm quy định thương mại điện tử và quản lý thị trường vàng.

3. PNJ: Báo cáo sai lệch, cạnh tranh không lành mạnh

Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) bị xử phạt 1.340 tỷ đồng với các vi phạm bao gồm: báo cáo sai lệch về hoạt động mua bán vàng miếng, sử dụng thông tin gây hiểu nhầm trong quảng cáo sản phẩm để lôi kéo khách hàng từ đối thủ, vi phạm quy định về thuế, hóa đơn, kế toán và phòng chống rửa tiền.

4. Bảo Tín Minh Châu: Vi phạm nặng nhất về thương mại điện tử

Bảo Tín Minh Châu là đơn vị bị xử phạt nặng nhất trong đợt thanh tra này với tổng mức phạt 2.640 tỷ đồng. Doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng về thương mại điện tử khi không công bố đầy đủ thông tin về vận chuyển, khiếu nại, giải quyết tranh chấp và bảo vệ dữ liệu người dùng. Ngoài ra, họ còn bị phát hiện bán vàng với giá cao hơn niêm yết, vi phạm chế độ báo cáo và phòng chống rửa tiền.

5. TPBank và Eximbank: Giao dịch vàng thiếu minh bạch

TPBank bị xử phạt 380 triệu đồng vì giữ hộ vàng miếng cho khách nhưng không niêm phong, không ghi số series – gây rủi ro cao về xác định tài sản và tính minh bạch. Đáng chú ý, nhiều cá nhân thực hiện giao dịch vàng với TPBank với tần suất và giá trị lớn, đặt ra nghi vấn về hành vi kinh doanh vàng trá hình.

Eximbank cũng vướng vi phạm tương tự khi cho phép nhân viên rút ngắn quy trình giao dịch, thực hiện các thao tác mua bán vàng "khống" – tức không thực sự giao nhận vàng hoặc tiền, chỉ giao dịch phần chênh lệch nhằm tạo lợi nhuận. Hành vi này giúp một số khách hàng chiếm tới 15% tổng doanh số vàng miếng của Eximbank trong một thời điểm, gây méo mó thị trường và thiếu minh bạch tài chính. Ngân hàng này bị xử phạt 400 triệu đồng.

6. Chuyển hồ sơ sang Bộ Công an: Nhiều dấu hiệu hình sự

Trước mức độ nghiêm trọng của các sai phạm, NHNN đã chuyển hồ sơ của SJC, PNJ và Bảo Tín Minh Châu sang Bộ Công an để điều tra về dấu hiệu vi phạm hình sự liên quan đến hóa đơn, chứng từ và thuế. Đối với DOJI và TPBank, các văn bản đã được chuyển sang Cục Cảnh sát điều tra tội phạm kinh tế, tham nhũng và buôn lậu để tiếp tục xác minh.

7. Phản hồi từ doanh nghiệp và bước đi cải tổ

Eximbank đã cam kết chấn chỉnh quy trình kinh doanh vàng, tăng cường quản trị rủi ro và hoàn thiện các nghiệp vụ liên quan. PNJ cho biết đã chủ động khắc phục tất cả các điểm được nêu từ năm 2024 và đề nghị các cơ quan chức năng làm rõ các vấn đề chưa minh bạch trong kết luận.

Các doanh nghiệp cũng bày tỏ mong muốn Chính phủ và NHNN sớm ban hành khung pháp lý mới, thúc đẩy thị trường vàng phát triển lành mạnh, minh bạch và hiện đại hơn.

8. Tác động tới thị trường và kiến nghị chính sách

Việc công bố kết luận thanh tra với các sai phạm nghiêm trọng không chỉ tác động trực tiếp đến uy tín của các thương hiệu vàng lớn mà còn tạo ra hiệu ứng dây chuyền trong tâm lý nhà đầu tư và người tiêu dùng.

Chính phủ đã nhanh chóng có phản hồi thông qua Công điện 64/CĐ-TTg do Thủ tướng Phạm Minh Chính ký ngày 13/5/2025, yêu cầu NHNN triển khai các biện pháp quản lý thị trường vàng hiệu quả hơn. Một số kiến nghị được đề xuất bao gồm:

• Hoàn thiện khung pháp lý về thương mại điện tử trong kinh doanh vàng;
• Siết chặt quy trình phòng chống rửa tiền trong lĩnh vực này;
• Tăng cường thanh tra định kỳ và đột xuất;
• Rà soát lại cơ chế định giá và báo cáo giao dịch nhằm tránh thao túng thị trường.

Laban Capital sẽ tiếp tục cập nhật những diễn biến mới nhất, đồng thời cung cấp các phân tích chuyên sâu trong mục đọc báo cùng laban nhằm giúp nhà đầu tư hiểu rõ rủi ro và cơ hội trong lĩnh vực kinh doanh vàng – vốn đang ngày càng chịu sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan chức năng.