Từ 1/1/2026, hộ kinh doanh chính thức bỏ khoán thuế

Từ ngày 1/1/2026, theo khoản 6 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15, toàn bộ hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh tại Việt Nam sẽ chính thức không còn áp dụng phương pháp khoán thuế. Thay vào đó, họ được quản lý thuế theo phương pháp kê khai, tương tự mô hình mà doanh nghiệp đang áp dụng. Đây là một thay đổi lớn trong hệ thống thuế, nhằm tăng minh bạch, đảm bảo công bằng giữa các loại hình kinh doanh và thúc đẩy quản lý hiện đại.

Để vận hành cơ chế mới, Bộ Tài chính đã ban hành Đề án theo Quyết định 3389/QĐ-BTC, trong đó chia hộ kinh doanh thành ba nhóm quản lý thuế khác nhau, dựa trên quy mô doanh thu và mức độ phát sinh nghĩa vụ thuế.

Ba nhóm hộ kinh doanh theo cơ chế kê khai thuế từ năm 2026

Nhóm 1 - Doanh thu dưới 200 triệu đồng/năm

Nhóm này được miễn thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Mặc dù không phải nộp thuế, hộ kinh doanh vẫn phải thực hiện kê khai định kỳ nhằm phục vụ công tác thống kê và theo dõi. Quy định này giúp duy trì sự minh bạch tối thiểu mà không đặt gánh nặng quá lớn lên các hộ có quy mô siêu nhỏ.

Hộ nhóm 1 có thể lựa chọn kê khai hai lần mỗi năm hoặc chọn thời điểm linh hoạt, tùy vào điều kiện thực tế.

Nhóm 2 - Doanh thu từ 200 triệu đến dưới 3 tỷ đồng/năm

Đây là nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số hộ kinh doanh. Các hộ thuộc nhóm này tiếp tục nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu, tương tự phương pháp khoán hiện nay, nhưng phải tự kê khai theo quý, thay vì chốt thuế một lần đầu năm.

Mức thuế suất áp dụng theo ngành nghề:

• 1% đối với phân phối, cung cấp hàng hóa
• 3% đối với sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa và xây dựng có bao thầu vật liệu
• 5% đối với dịch vụ và xây dựng không bao thầu vật liệu
• 2% đối với các hoạt động kinh doanh khác

Đáng chú ý, các hộ có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên trong lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ trực tiếp phải xuất hóa đơn điện tử từ máy tính tiền. Nhóm doanh thu dưới 1 tỷ đồng không bắt buộc nhưng được khuyến khích.

Nhóm 3 - Doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm

Đây là nhóm hộ kinh doanh có quy mô tương đương doanh nghiệp nhỏ. Sau 2 năm liên tiếp đạt doanh thu trên 3 tỷ đồng, hộ bắt buộc chuyển sang nhóm này.

Nhóm 3 áp dụng:

• Phương pháp khấu trừ thuế GTGT, dựa trên chênh lệch giữa thuế đầu ra và thuế đầu vào
• Thuế TNCN tính theo 17% trên lợi nhuận, tức doanh thu trừ chi phí hợp lý

Ngoài ra:

• Hộ có doanh thu trên 50 tỷ đồng kê khai theo tháng, dưới 50 tỷ kê khai theo quý
• Bắt buộc xuất hóa đơn điện tử và có tài khoản ngân hàng riêng phục vụ kinh doanh
• Phải tuân thủ đầy đủ các quy định về chứng từ, sổ sách và chuẩn mực kế toán

Việc áp dụng cơ chế này đặt nhóm 3 vào mô hình quản trị khá tương đồng với doanh nghiệp, nhằm đảm bảo thu đúng bản chất thu nhập.

Các bước chuyển đổi từ hộ khoán thuế sang hộ kê khai thuế

Để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi, Bộ Tài chính đưa ra lộ trình gồm 8 bước:

• Nộp hồ sơ chuyển đổi theo Mẫu 08-MST tại cơ quan thuế.
• Kiểm kê hàng tồn kho bao gồm cả hàng có hóa đơn và không có hóa đơn để làm số liệu đầu kỳ.
• Sử dụng hóa đơn điện tử bắt buộc, tùy theo mô hình bán lẻ hoặc bán buôn.
• Trang bị phần mềm kế toán hoặc tự ghi chép trên Excel nếu nắm vững nghiệp vụ.
• Thiết lập hệ thống sổ sách kế toán, gồm 7 loại sổ bắt buộc theo Thông tư 88/2021/TT-BTC.
• Thực hiện kê khai theo quý hoặc tháng theo Mẫu 01/CNKD.
• Mở tài khoản ngân hàng riêng phục vụ kinh doanh.
• Đăng ký và đóng BHXH cho lao động và chủ hộ (nếu thuộc diện tham gia).

Một điểm quan trọng là kể từ thời điểm áp dụng thuế theo kê khai, hộ kinh doanh bắt buộc phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ cho mọi giao dịch.

Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 500 triệu đồng/năm

Trong quá trình hoàn thiện Luật Thuế TNCN sửa đổi, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng ngưỡng doanh thu 200 triệu đồng/năm đã không còn phù hợp. Tại phiên họp ngày 2/12, Bộ Tài chính trình phương án nâng ngưỡng miễn thuế lên 500 triệu đồng, đồng thời áp dụng mức này cho cả thuế GTGT.

Nếu được thông qua:

• Khoảng 2,3 triệu hộ kinh doanh (tương đương 90% tổng số hộ) sẽ không phải nộp thuế, giảm đáng kể gánh nặng quản lý.
• Tổng số thuế dự kiến giảm khoảng 11.800 tỷ đồng.

Đối với hộ có doanh thu từ 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng, dự luật đề xuất tính thuế theo thu nhập thực tế (doanh thu - chi phí) và áp dụng thuế suất 15%, tương đồng với thuế suất doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Điều này giúp hộ kinh doanh có thể lựa chọn kê khai chi phí hợp lý để nộp thuế theo bản chất thu nhập.

Trường hợp hộ không chứng minh được chi phí, họ sẽ nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu như hiện nay.

Góc nhìn từ cơ quan thẩm tra: cần đơn giản hóa sổ sách và thủ tục

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh rằng dù việc chuyển đổi sang kê khai thuế giúp tăng minh bạch và công bằng, cơ chế kế toán áp dụng cho hộ kinh doanh cần được đơn giản hóa hơn cả mô hình doanh nghiệp siêu nhỏ.

Một số kiến nghị nổi bật:

• Hướng dẫn rõ về chi phí nhân công đối với chủ hộ kinh doanh.
• Có cơ chế xử lý hàng tồn kho trong giai đoạn chuyển tiếp.
• Tối giản hóa hồ sơ, thủ tục kê khai để tránh tạo thêm chi phí tuân thủ.

Việc chính thức áp dụng kê khai thuế từ 2026 đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống hướng dẫn, hỗ trợ hộ kinh doanh đồng bộ, tránh gây xáo trộn hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nhìn tổng thể: Chính sách thuế mới hướng tới minh bạch, công bằng và hội nhập

Việc bỏ khoán thuế, hình thức vốn tồn tại nhiều năm và chủ yếu dựa trên ước tính, đánh dấu một bước tiến lớn trong cải cách thuế của Việt Nam. Chính sách mới hướng tới:

• Quản lý thuế dựa trên dữ liệu thực, giảm rủi ro thất thu
• Tăng minh bạch và tạo sân chơi công bằng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp
• Khuyến khích hộ kinh doanh chính thức hóa, từng bước chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp
• Góp phần mở rộng nền tảng thu ngân sách trong trung và dài hạn

Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế, chính quyền địa phương và cộng đồng hộ kinh doanh. Việc đào tạo, hỗ trợ, cung cấp công cụ kế toán đơn giản sẽ là chìa khóa để đảm bảo sự chuyển đổi diễn ra thuận lợi. Hãy tiếp tục đọc báo cùng Laban để cập nhật những thông tin mới nhất về các chính sách của chính phủ.