Mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời tiếp tục sáp nhập 705 xã, phường

Đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10% mỗi năm cho cả một nhiệm kỳ là điều hiếm khi xuất hiện trong các phát biểu nhậm chức ở Việt Nam. Nhưng đó chính xác là con số Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra trước Quốc hội. Bên cạnh đó là tổ chức lại bộ máy hành chính, mới nhất là đề xuất tiếp tục sáp nhập 705 xã, phường chưa đạt chuẩn trên cả nước.

Năm định hướng cho một nhiệm kỳ tham vọng

Phát biểu trong phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, tân Thủ tướng Lê Minh Hưng xác định Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ tập trung vào năm định hướng lớn. Trọng tâm đầu tiên là xây dựng một Chính phủ kiến tạo và phục vụ, với bộ máy hành chính tinh gọn, cắt giảm tối đa thủ tục và tháo gỡ dứt điểm các điểm nghẽn đang cản trở nguồn lực xã hội.

Định hướng thứ hai mới là phần đáng chú ý nhất với giới đầu tư: mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm trong suốt nhiệm kỳ, được Thủ tướng gọi là mệnh lệnh phát triển. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là đột phá hàng đầu tạo động lực tăng trưởng mới, đi cùng với việc xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, còn kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo.

Ba định hướng còn lại tập trung vào con người và bộ máy: đầu tư cho giáo dục, y tế và an sinh xã hội; vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã áp dụng từ tháng 7/2025, với năm 2026 được xác định là năm nâng cao chất lượng cán bộ xã, phường; và cuối cùng là siết chặt kỷ luật hành chính, đẩy mạnh phòng chống tham nhũng, lãng phí. Điểm chung xuyên suốt năm định hướng này là chuyển từ tư duy hành chính quản lý sang hành chính phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả.

Vì sao phải sáp nhập thêm 705 xã, phường

Nếu năm định hướng trên là tầm nhìn tổng thể, thì đề xuất sáp nhập 705 đơn vị hành chính cấp xã là bước đi cụ thể đầu tiên nhằm hiện thực hóa nó. Theo tham luận của Bộ Nội vụ gửi Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cả nước hiện còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt chuẩn về diện tích hoặc dân số. Trong đó, 17 đơn vị chưa đạt cả hai tiêu chuẩn, 529 đơn vị chưa đạt chuẩn diện tích và 159 đơn vị chưa đạt chuẩn dân số.

Lý do được Bộ Nội vụ đưa ra khá rõ ràng về mặt kinh tế: duy trì các đơn vị hành chính quy mô nhỏ làm phân tán nguồn lực đầu tư, tăng chi phí quản lý, trong khi chưa phát huy được lợi thế quy mô để cung ứng dịch vụ công và phát triển kinh tế, xã hội. Ngoài vấn đề quy mô, một số địa phương sau đợt sáp nhập trước còn giữ ranh giới hành chính chưa phù hợp với không gian phát triển thực tế, tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch, phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư dài hạn. Bộ Nội vụ cũng ghi nhận một số đô thị đã hình thành không gian phát triển đa trung tâm vượt ra ngoài địa giới hành chính truyền thống, nhưng hạ tầng kết nối liên vùng vẫn chưa theo kịp tốc độ mở rộng.

Từ thực trạng này, một trong những nhiệm vụ trọng tâm nửa cuối năm 2026 là rà soát toàn diện các xã, phường chưa đạt chuẩn để tham mưu cấp có thẩm quyền tiếp tục sắp xếp, dựa trên đánh giá khoa học, thực tiễn và pháp lý, đồng thời cân nhắc các yếu tố lịch sử, văn hóa, dân tộc, tôn giáo và điều kiện địa lý để tránh xáo trộn không cần thiết. Bộ Nội vụ cũng kiến nghị cho phép thành lập các phường mới từ những thị trấn và khu vực đô thị đủ điều kiện, hình thành một số phường quy mô lớn đóng vai trò hạt nhân phát triển của tỉnh, thành phố, cùng với việc xây dựng các đặc khu kinh tế thế hệ mới làm cực tăng trưởng.

Con số phía sau: từ hơn 10.000 xuống còn hơn 3.000

Để hình dung quy mô của đợt cải cách này, cần nhìn vào con số nền: sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cả nước đã giảm số đơn vị hành chính cấp xã từ 10.035 xuống còn 3.321, tương đương mức giảm khoảng 67%. Theo tiêu chuẩn hiện hành, xã miền núi phải đạt tối thiểu 5.000 dân và 100 km2, xã hải đảo cần 2.500 dân và 15 km2, các xã còn lại phải có 16.000 dân và 30 km2, còn phường phải đạt ít nhất 21.000 dân trên diện tích 5,5 km2.

705 đơn vị chưa đạt chuẩn hiện tại chỉ là phần còn sót lại sau đợt sáp nhập lớn đó, nhưng lại là phần khó xử lý nhất vì liên quan đến yếu tố lịch sử, văn hóa và tâm lý cộng đồng ở từng địa phương. Bộ Nội vụ nhấn mạnh tinh thần chung là không sắp xếp chạy theo số lượng, không gây xáo trộn không cần thiết, nhưng cũng không để những bất hợp lý về đơn vị hành chính tiếp tục cản trở phát triển.

Ý nghĩa với môi trường đầu tư

Với nhà đầu tư, hai câu chuyện này không tách rời nhau. Một bộ máy hành chính còn manh mún, với hàng trăm đơn vị cấp xã dưới chuẩn quy mô, đồng nghĩa với việc nguồn lực đầu tư công bị chia nhỏ, chi phí quản lý bị đội lên và khả năng quy hoạch dài hạn cho các khu công nghiệp, khu đô thị hay vùng du lịch bị hạn chế. Đây chính là những điểm nghẽn mà mục tiêu tăng trưởng hai con số của Chính phủ khó có thể đạt được nếu không được xử lý song song với cải cách thể chế.

Ngược lại, việc hình thành các đơn vị hành chính quy mô lớn hơn, đặc biệt là những phường đóng vai trò hạt nhân phát triển và các đặc khu kinh tế thế hệ mới, có thể tạo ra không gian quy hoạch đồng bộ hơn cho các dự án hạ tầng, khu công nghiệp và trung tâm dữ liệu, những lĩnh vực đang thu hút dòng vốn FDI lớn vào Việt Nam trong giai đoạn hiện tại. Với những nhà đầu tư cá nhân đang theo dõi câu chuyện tăng trưởng dài hạn của Việt Nam, tiến độ và cách thức triển khai đợt sáp nhập hành chính lần này là một chỉ báo đáng quan sát cho thấy quyết tâm cải cách thể chế có đi cùng với các mục tiêu kinh tế đầy tham vọng hay không.

Laban Capital tiếp tục theo dõi sát các chính sách vĩ mô và cải cách thể chế của Việt Nam, giúp nhà đầu tư có góc nhìn cập nhật để đánh giá tác động đến môi trường kinh doanh và các cơ hội đầu tư trong giai đoạn tới.