Việt Nam nghiên cứu cho phép bán khống có kiểm soát

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp (FTSE Russell) và xa hơn là Thị trường Mới nổi (MSCI) vào giai đoạn 2026-2028, một loạt cải cách quan trọng đang được triển khai. Một trong những nội dung nổi bật được giới đầu tư quan tâm nhất là việc nghiên cứu cho phép vay - cho vay chứng khoán và giao dịch bán khống có kiểm soát trên thị trường chứng khoán cơ sở.

Đây được xem là bước ngoặt lớn, bởi Việt Nam hiện chưa cho phép bán khống trên thị trường cơ sở, mà chỉ áp dụng trên thị trường phái sinh thông qua cơ chế giao dịch hai chiều.

Bán khống là gì và vì sao quan trọng với thị trường mới nổi?

Bán khống (short selling) là nghiệp vụ cho phép nhà đầu tư bán một cổ phiếu mà họ chưa sở hữu, bằng cách mượn chứng khoán từ công ty chứng khoán hoặc bên cho vay.

Mục tiêu là hưởng lợi khi giá giảm: Bán ở giá cao → mua lại ở giá thấp → trả chứng khoán và hưởng chênh lệch.

Ở các thị trường phát triển, bán khống đóng vai trò:

Tăng thanh khoản,

Tạo cơ chế cân bằng giá, hạn chế bong bóng,

Giúp thị trường phản ánh thông tin nhanh hơn,

Bảo vệ danh mục khi thị trường biến động (hedge risk).

Việt Nam hiện chưa triển khai do:

Lo ngại rủi ro thao túng,

Hạ tầng thanh toán - bù trừ chưa đáp ứng,

Thiếu cơ chế CCP (Đối tác bù trừ trung tâm),

Thiếu quy định quản lý cho vay chứng khoán.

Tuy nhiên, để đạt tiêu chí nâng hạng, việc triển khai bán khống có kiểm soát là bước không thể thiếu.

Lộ trình phát triển: Việt Nam chuẩn bị mở cửa giao dịch vay - cho vay và bán khống

Theo Quyết định triển khai Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành, nội dung bán khống nằm trong nhóm nhiệm vụ dài hạn, thực hiện giai đoạn:

2026 – 2028:

Nghiên cứu cho phép vay và cho vay chứng khoán,

Triển khai giao dịch chứng khoán chờ về, giao dịch trong ngày (T+0),

Và tiến tới bán khống có kiểm soát.

Đây sẽ là lần đầu tiên Việt Nam mở cửa cơ chế này trên thị trường cơ sở.

Việc triển khai không ồ ạt mà theo lộ trình ba bước:

1. Hoàn thiện hành lang pháp lý.

2. Xây dựng nền tảng hạ tầng, hệ thống CCP.

3. Cho phép triển khai thí điểm, sau đó mở rộng.

Sáu nhiệm vụ ngắn hạn: Gỡ nút thắt lớn nhất – tiền ứng trước, room ngoại và hệ thống thông tin

Trong năm 2025–2027, Bộ Tài chính giao 6 nhiệm vụ trọng tâm, trong đó hai vấn đề then chốt cho nâng hạng gồm:

Xử lý “yêu cầu ứng trước tiền mua chứng khoán” (prefunding)

Việt Nam là một trong số ít thị trường vẫn yêu cầu nhà đầu tư phải có đủ tiền trước khi đặt lệnh.

Đây là rào cản lớn với FTSE và MSCI.

UBCKNN sẽ:

• Xây dựng cơ chế thay thế tạm thời,
• Cho phép giao dịch mà không yêu cầu 100% ký quỹ trước khi CCP đi vào hoạt động.

Công khai - minh bạch room ngoại (FOL)

Minh bạch danh sách ngành nghề hạn chế FOL,

Cập nhật tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa,

Tạo điều kiện tiếp cận thông tin bình đẳng cho khối ngoại.

Tăng cường hệ thống STP

VSDC được giao nhiệm vụ:

• Đồng bộ hóa thông tin giữa ngân hàng lưu ký và công ty chứng khoán,
• Rút ngắn thời gian xử lý giao dịch.

Triển khai tài khoản giao dịch tổng (OTA)

Cho phép công ty chứng khoán gom lệnh giao dịch của nhiều tài khoản, tương tự các thị trường phát triển.

Nâng cấp năng lực giao dịch và thanh toán

Tăng công suất hệ thống để xử lý giao dịch 1-1,5 tỷ USD/ngày,

Chuẩn bị cho cơ chế T+0 và giao dịch trong ngày.

Tăng cường năng lực giám sát thị trường

Nâng cấp công nghệ giám sát,

Phối hợp liên ngành Bộ Tài chính - NHNN - Bộ Công an để giảm rủi ro thao túng.

Mười nhiệm vụ dài hạn: Tạo nền tảng cho thị trường chứng khoán hiện đại

Các nhiệm vụ dài hạn được xây dựng nhằm đáp ứng chuẩn mực quốc tế.

Tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa: 

Rà soát và loại bỏ các ngành nghề không cần hạn chế FOL.

Mở đường cho vốn ngoại dài hạn (ETF, quỹ chủ động).

Phát triển hệ thống CCP

CCP là yêu cầu bắt buộc từ MSCI để:

• Giảm rủi ro thanh toán,
• Cho phép giao dịch không cần ký quỹ 100%,
• Là nền tảng của vay – cho vay chứng khoán.

Dự kiến hệ thống CCP hoàn thành vào 2026 – vận hành 2027.

Nghiên cứu phát triển bán khống, T+0, chứng khoán chờ về

Cơ chế này giúp thị trường:

• Phản ánh giá nhanh hơn,
• Tăng thanh khoản,
• Hạn chế bong bóng do giá bị thổi phồng.

Đa dạng hóa sản phẩm

Bao gồm:

• Sản phẩm phái sinh mới,
• Trái phiếu xanh,
• Chứng khoán xanh,
• ETF tài sản bền vững.

Đa dạng hóa và chuyên nghiệp hóa nhà đầu tư

Khuyến khích:

• Quỹ mở,
• Quỹ hưu trí,
• Nhà đầu tư tổ chức,
• Thị trường trái phiếu doanh nghiệp chuẩn hóa.

Tăng minh bạch và chuẩn hóa dữ liệu

Tăng cường IFRS,

Công bố thông tin tiếng Anh,

Chuẩn hóa dữ liệu doanh nghiệp.

Ý nghĩa đối với thị trường chứng khoán Việt Nam

Nếu thực hiện đầy đủ các lộ trình trên, Việt Nam sẽ đạt được ba mục tiêu mang tính bước ngoặt:

Tăng tính cạnh tranh khu vực

Thị trường vốn có khả năng:

• Thu hút từ 5-6 tỷ USD dòng vốn thụ động,
• Và 4-5 tỷ USD dòng vốn chủ động khi được nâng hạng FTSE.

Gia tăng thanh khoản và chiều sâu thị trường

Cơ chế bán khống và vay - cho vay chứng khoán giúp:

• Tăng chiều sâu thanh khoản,
• Giảm biến động giá,
• Nâng cao hiệu quả định giá.

Cải thiện xếp hạng tín nhiệm và cấu trúc thị trường vốn

Một thị trường minh bạch - rủi ro thấp giúp:

• Giảm premium rủi ro quốc gia,
• Tạo điều kiện phát hành trái phiếu quốc tế,
• Thu hút FDI chất lượng cao.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách lớn nhất kể từ KRX

Việc nghiên cứu cho phép bán khống có kiểm soát không chỉ là một kỹ thuật giao dịch mới, mà là dấu hiệu cho thấy thị trường Việt Nam đang tiến rất gần chuẩn mực của các thị trường mới nổi.

Nếu các cải cách được triển khai đúng tiến độ 2025-2028, Việt Nam có cơ hội:

• Nâng hạng FTSE Russell vào 2026,
• Đạt tiêu chí MSCI sau 2028,

Và xây dựng một thị trường vốn hiện đại, minh bạch và tiệm cận nhóm ASEAN-4.

Đây là bước chuyển lịch sử với cả thị trường chứng khoán lẫn nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam cần mở rộng quy mô thị trường lên 120% GDP vào năm 2030.

Hãy tiếp tục đọc báo cùng Laban để cập nhật những tin tức đầu tư trong và ngoài nước.