Sáp nhập đơn vị hành chính: Bước ngoặt cải cách, mở đường cho kinh tế

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn cải cách thể chế sâu rộng với quyết định lịch sử: sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh. Đây không chỉ là một động thái hành chính mà còn là một chiến lược lớn nhằm tái cấu trúc bộ máy nhà nước, tối ưu hóa nguồn lực, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho môi trường đầu tư – kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Giảm mạnh số đầu mối, tinh gọn bộ máy quản lý

Chỉ chưa đầy hai tháng sau khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng thống nhất chủ trương, Quốc hội đã thông qua nghị quyết sáp nhập tỉnh, thành. Số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh giảm 46%, từ 63 còn 34 (gồm 6 thành phố trực thuộc Trung ương và 28 tỉnh). Đồng thời, mô hình chính quyền địa phương được tinh giản thành hai cấp: Trung ương – tỉnh/thành phố – xã/phường, thay thế mô hình ba cấp hiện nay.

Cùng với đó, số phường/xã giảm tới 67%, từ hơn 10.000 xuống còn hơn 3.300 đơn vị. Chính quyền cấp huyện sắp kết thúc vai trò lịch sử, đánh dấu một bước tiến lớn trong cải cách hành chính. Bộ trưởng Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh: “Chính quyền ba cấp đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Giờ là lúc chuyển sang mô hình hai cấp tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp yêu cầu phát triển mới”.

Việc sắp xếp này dự kiến giúp giảm khoảng 250.000 biên chế, tiết kiệm ngân sách lên tới 190.500 tỷ đồng cho giai đoạn 2026-2030. Đồng thời, hơn 4.200 trụ sở dôi dư sẽ được chuyển đổi công năng thành trường học, bệnh viện, cơ sở văn hóa – thể thao, phục vụ cộng đồng.

Tối ưu hóa không gian phát triển và kết nối hạ tầng

Bước ngoặt này còn tổ chức lại không gian phát triển kinh tế - xã hội trên quy mô rộng lớn hơn, tạo nền tảng cho các địa phương vươn lên thành những “cực tăng trưởng” mới. Số tỉnh đạt chuẩn diện tích và dân số sau sáp nhập tăng từ 32% lên 85%, đáp ứng yêu cầu về quy mô hành chính và tính bền vững lâu dài.

Đặc biệt, tỷ lệ địa phương có cảng biển tăng từ 54% lên 67%, giúp mở ra không gian kinh tế biển cho nhiều tỉnh. TP.HCM là minh chứng rõ nét: sau khi hợp nhất Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, thành phố này không chỉ trở thành trung tâm tài chính – công nghiệp – dịch vụ lớn nhất cả nước mà còn sở hữu hệ thống cảng biển quy mô hàng đầu Đông Nam Á, với cảng nước sâu Thị Vải – Cái Mép lọt top 20 thế giới.

Động lực mới cho nền kinh tế và yêu cầu quản trị hiện đại

Bên cạnh tiềm năng rõ rệt về quy mô và kết nối hạ tầng, việc sáp nhập cũng đặt ra những thách thức mới: khoảng cách di chuyển của cán bộ công chức tăng lên, một số công chức phải di chuyển trên 90 km, thậm chí 4 giờ đường bộ tại một số tỉnh như Kon Tum, Phú Yên. Chính phủ và các địa phương đã khẩn trương chuẩn bị các giải pháp: từ bố trí xe đưa đón, nhà ở xã hội đến hỗ trợ đi lại nhằm đảm bảo bộ máy vận hành thông suốt ngay từ ngày 1/7.

Nhìn tổng thể, cải cách hành chính thông qua sáp nhập tỉnh/thành phố chính là bước đi tiên phong để Việt Nam chuyển sang mô hình quản trị hiện đại, tinh gọn, hiệu quả hơn – một nền tảng quan trọng để thực hiện các nghị quyết lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và hoàn thiện thể chế pháp luật.

Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Đây là đột phá để tái cơ cấu nền kinh tế, tối ưu hóa nguồn lực quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng bền vững với tầm nhìn đến 2045-2050”. Nếu bộ máy quản trị sau sáp nhập hoạt động trơn tru, môi trường đầu tư – kinh doanh minh bạch và thuận lợi hơn, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng vào một làn sóng đầu tư mới, đưa kinh tế quốc gia “cất cánh” trong kỷ nguyên mới.

TPHCM – Siêu đô thị mới và động lực FDI

Sau đợt sáp nhập hành chính lịch sử, TP.HCM chính thức bước lên một tầm vóc mới, trở thành siêu đô thị hàng đầu cả nước cả về quy mô lẫn năng lực cạnh tranh quốc tế. Thành phố hiện có quy mô dân số khoảng 14 triệu người và diện tích lên tới gần 6.800 km² – lớn hơn gấp nhiều lần so với trước đây. Đóng góp kinh tế của TP.HCM tăng mạnh, chiếm khoảng 24% GDP cả nước, khẳng định vai trò là đầu tàu phát triển kinh tế và tài chính.

Quan trọng hơn, TP.HCM hiện đang là địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tổng vốn FDI đăng ký lũy kế tại đây vượt mức 140 tỷ USD, tương đương gần 28% tổng vốn FDI còn hiệu lực của cả nước. Thành tích này càng có ý nghĩa khi xét đến việc TP.HCM sau sáp nhập còn thừa hưởng thêm sức mạnh từ hai địa phương vốn có nền tảng kinh tế – công nghiệp mạnh là Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, với hàng chục tỷ USD vốn FDI trước đó.

Đặc biệt, TP.HCM nay sở hữu hệ thống hạ tầng logistics và công nghiệp được mở rộng và nâng cấp toàn diện: gần 60 khu công nghiệp tập trung trải đều khắp địa bàn, từ khu công nghiệp truyền thống đến các khu công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, hệ thống cảng biển của thành phố trở nên toàn diện hơn bao giờ hết, gồm: cảng Cát Lái – cảng container lớn nhất Việt Nam, cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải nằm trong top 20 cảng container nước sâu lớn nhất thế giới, cùng nhiều cụm cảng khác như cảng container quốc tế Tân Thuận, cảng Tân Cảng Hiệp Phước, Tân Cảng Cát Lái…

Hệ sinh thái giao thông cũng được củng cố với cụm sân bay Tân Sơn Nhất (các nhà ga T1, T2, T3) và sân bay Long Thành – chỉ cách trung tâm TP.HCM hơn 40 km, tạo điều kiện lý tưởng để thành phố trở thành trung tâm logistics quốc tế tầm cỡ, đủ sức cạnh tranh với các đầu mối logistics lớn nhất Đông Nam Á.

Ngoài ra, TP.HCM còn được bổ sung thế mạnh dầu khí từ Bà Rịa – Vũng Tàu – nơi có các mỏ dầu khí lớn, cùng các doanh nghiệp đầu ngành dầu khí như VietsoPetro, PV Oil, PV Gas, PVEP, PTSC, PVD, PSV, PV Trans… Hệ sinh thái công nghiệp – dịch vụ dầu khí này mang lại lợi thế khác biệt và bền vững cho thành phố trong dài hạn.

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert nhận định: “Gần 3/4 lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu cho biết họ sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là điểm đến đầu tư hấp dẫn. Công cuộc sáp nhập hành chính không chỉ đơn thuần là tối ưu hóa bộ máy mà còn tạo ra những địa phương quy mô đủ lớn, đủ tầm để trở thành trung tâm kinh tế – đầu tư mới của khu vực”.

Bên cạnh tiềm năng hạ tầng và nguồn lực, TP.HCM đang thực hiện một loạt biện pháp mạnh mẽ để cải thiện môi trường đầu tư – kinh doanh và thu hút FDI có chất lượng cao. Cụ thể:

Rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính:

Thời gian cấp mới giấy chứng nhận đăng ký đầu tư giảm từ 15 ngày xuống còn 7 ngày làm việc; thủ tục góp vốn, mua cổ phần hoặc phần vốn góp giảm từ 15 ngày xuống 7 ngày; cấp đổi giấy chứng nhận đăng ký đầu tư giảm từ 3 ngày xuống chỉ còn 1 ngày làm việc.

Ứng dụng công nghệ thông tin:

Thành phố chủ động đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đầu tư; triển khai hệ thống xử lý hồ sơ đầu tư toàn trình điện tử; đồng thời kiến nghị sửa đổi hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư nước ngoài để các thủ tục hành chính của nhà đầu tư được thực hiện hoàn toàn trực tuyến.

Danh mục ngành nghề ưu tiên:

TP.HCM đang xây dựng và hoàn thiện danh mục ngành nghề ưu tiên thu hút các nhà đầu tư chiến lược, tập trung vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, logistics, tài chính quốc tế.

Tất cả những yếu tố này hội tụ lại, biến TP.HCM sau sáp nhập thành một cực tăng trưởng mới không chỉ của Việt Nam mà còn là trung tâm kinh tế quan trọng của khu vực ASEAN. Thành phố có đầy đủ cơ sở để thu hút thêm làn sóng đầu tư chất lượng cao, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững và khát vọng trở thành đô thị toàn cầu trong những thập niên tới.

Trong thời gian tới, Laban Capital sẽ tiếp tục cập nhật những phân tích chi tiết về diễn biến sát nhập tỉnh, tái cấu trúc đầu tư và xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng trong báo cáo đọc báo cùng Laban.